Κυριακή στο κουζινάκι της γιαγιάς: 15 φαγητά που μας περιμένουν στο χωριό

Το κατσικάκι στον ξυλόφουρνο, ο κόκορας με τις χυλοπίτες, οι πίτες με άγρια χόρτα και τα κάστανα στο τζάκι μάς θυμίζουν τις χειμωνιάτικες Κυριακές στο χωριό.

Το καλοκαίρι το κουζινάκι της γιαγιάς είχε γεμιστά, καγιανά, φασολάκια και μυρωδιές από τα λαχανικά του κήπου. Μόλις άρχιζαν τα πρώτα κρύα, το κουζινάκι άλλαζε. Η ξυλόσομπα έκαιγε από το πρωί, οι κατσαρόλες σιγόβραζαν και στον ξυλόφουρνο ψήνονταν φαγητά για όλη την οικογένεια.

Οι επισκέψεις στο χωριό τέτοια εποχή είχαν τη δική τους γοητεία. Άλλοτε πηγαίναμε για το μάζεμα της ελιάς και άλλοτε για ένα Σαββατοκύριακο μακριά από την πόλη. Φτάναμε με κρύα χέρια και λασπωμένα παπούτσια, ενώ στην κουζίνα υπήρχε ήδη κάτι μαγειρεμένο. Στο τραπέζι μας περίμεναν ελιές, ψωμί, τυρί και, αν είχε ξεκινήσει το λιομάζωμα, λίγο φρέσκο ελαιόλαδο για να το δοκιμάσουμε.

Αυτή την εποχή η γιαγιά έβγαινε και για χόρτα. Ραδίκια, ζοχούς και ό,τι άλλο γνώριζε πως μπορούσε να μαζέψει από τα χωράφια και τις πλαγιές. Κάποια τα έβραζε και τα σέρβιρε με λεμόνι και ελαιόλαδο, άλλα τα κρατούσε για πίτες. Στην αποθήκη υπήρχαν όσπρια, τραχανάς και χυλοπίτες που είχαν ετοιμαστεί τους προηγούμενους μήνες.

15 φαγητά από το κουζινάκι της γιαγιάς

Θυμόμαστε 15 φαγητά από εκείνες τις επισκέψεις. Άλλα προορίζονταν για το κυριακάτικο τραπέζι, άλλα ήταν καθημερινά μαγειρευτά και μερικά ετοιμάζονταν όταν επέστρεφαν όλοι πεινασμένοι από τις δουλειές έξω.

1. Κατσικάκι με πατάτες στον ξυλόφουρνο
Το κατσικάκι στον ξυλόφουρνο ήταν από τα φαγητά που περίμενε όλη η οικογένεια. Ο φούρνος άναβε πριν ξημερώσει η μέρα, για να ζεσταθεί καλά και το μεγάλο ταψί έμπαινε μέσα με το κρέας, τις πατάτες, το λεμόνι και τη ρίγανη. Το ψήσιμο ήθελε τον χρόνο του, αλλά το αποτέλεσμα ήταν ένα κατσικάκι με ροδοψημένη πέτσα και πατάτες που είχαν απορροφήσει τα ζουμιά του. Όσο ο φούρνος κρατούσε τη θερμότητά του, μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και για ψωμί ή κάποια πίτα. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

2. Κόκορας κρασάτος με χυλοπίτες
Ο κόκορας με τις χυλοπίτες ήταν πάντα στα αγαπημένα κυριακάτικα φαγητά. Το κρέας μαγειρευόταν αργά με κρασί, ντομάτα και μπαχαρικά, μέχρι να μαλακώσει και να δέσει η σάλτσα του. Οι χυλοπίτες, που ήταν φτιαγμένες στο σπίτι από το καλοκαίρι, έβραζαν χωριστά ή ολοκλήρωναν το μαγείρεμά τους μέσα στη σάλτσα. Στο τραπέζι έφταναν με μπόλικο τριμμένο κεφαλοτύρι ή μυζήθρα. Διαβάστε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

3. Χοιρινό με πράσα
Τα πράσα δεν έλειπαν από την κουζίνα. Μαζί με το χοιρινό γίνονταν ένα χορταστικό μαγειρευτό, με λίγα υλικά και πλούσια γεύση. Σε κάποια σπίτια το έφτιαχναν λεμονάτο, σε άλλα πρόσθεταν ντομάτα ή αυγολέμονο, ανάλογα με την τοπική συνήθεια. Το κρέας μαλάκωνε στο σιγανό μαγείρεμα και τα πράσα μέλωναν, δημιουργώντας μια δεμένη σάλτσα. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

4. Φασολάδα
Η φασολάδα μπορούσε να σιγοβράζει όσο γίνονταν οι υπόλοιπες δουλειές του σπιτιού. Τα φασόλια μούλιαζαν από την προηγούμενη νύχτα και μαγειρεύονταν με καρότο, σέλινο, κρεμμύδι και ντομάτα έως ότου να χυλώσουν. Στο τραπέζι υπήρχαν ελιές, ζυμωτό ψωμί, φέτα και μπούκοβο. Κι αν είχε φτάσει το πρώτο λάδι της χρονιάς, ήταν μια καλή ευκαιρία να προσθέσουμε λίγο ωμό στο πιάτο. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

5. Πρασόπιτα με χειροποίητο φύλλο
Η πρασόπιτα ήταν μία από τις πίτες που ταίριαζαν περισσότερο στην εποχή. Τα πράσα καθαρίζονταν, κόβονταν και μαγειρεύονταν ελαφρά για να μαλακώσουν. Στη γέμιση μπορούσε να προστεθεί φέτα ή κάποιο άλλο τυρί, ανάλογα με τη συνταγή του σπιτιού. Το φύλλο ανοιγόταν με τον πλάστη πάνω στο τραπέζι της κουζίνας και η πίτα ψηνόταν μέχρι να ροδίσει. Τρωγόταν ζεστή, αλλά ήταν εξίσου νόστιμη και την επόμενη ημέρα. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

6. Τραχανάς με φέτα
Ο τραχανάς είχε ετοιμαστεί από το καλοκαίρι. Τον άπλωναν να στεγνώσει, τον φύλαγαν προσεκτικά και τον χρησιμοποιούσαν τους κρύους μήνες. Μια κατσαρόλα με τραχανά μπορούσε να ετοιμαστεί σχετικά γρήγορα, με νερό ή ζωμό, λίγο βούτυρο ή ε.π.ελαιόλαδο και φέτα. Άλλοτε ήταν αραιός σαν σούπα και άλλοτε πιο πηχτός, σχεδόν σαν χυλός. Ήταν από τα φαγητά που τρώγαμε ευχάριστα ένα κρύο βράδυ. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

7. Λαχανοντολμάδες αυγολέμονο
Οι λαχανοντολμάδες χρειάζονταν υπομονή. Πρώτα ζεματιζόταν το λάχανο για να μαλακώσουν τα φύλλα και στη συνέχεια τυλίγονταν ένας ένας οι ντολμάδες με τη γέμιση από κιμά και ρύζι. Τοποθετούνταν προσεκτικά στην κατσαρόλα, ώστε να μη διαλυθούν στο μαγείρεμα, και στο τέλος ετοιμαζόταν το αυγολέμονο. Σε ορισμένα σπίτια η σάλτσα ήταν αραιή, ενώ σε άλλα πιο πηχτή, σχεδόν σαν κρέμα. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

8. Ρεβίθια στη γάστρα
Τα ρεβίθια μπορούσαν να μαγειρευτούν αργά, χωρίς πολλά υλικά. Με κρεμμύδι, εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και νερό έμπαιναν στη γάστρα και ψήνονταν μέχρι να μαλακώσουν και να χυλώσουν. Όπου υπήρχε ξυλόφουρνος, μπορούσαν να μπουν μαζί ή μετά το ψήσιμο άλλων φαγητών, αξιοποιώντας τη θερμότητα που είχε απομείνει. Τα κρεμμύδια γλύκαιναν με το ψήσιμο και τα ρεβίθια αποκτούσαν μελωμένη υφή. Στο σερβίρισμα αρκούσε λίγο λεμόνι και στο πλάι φέτα. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

9. Χοιρινή τηγανιά
Η χοιρινή τηγανιά ήταν από τους μεζέδες που ετοιμάζονταν όταν επέστρεφαν οι μεγάλοι από τις δουλειές στο χωράφι ή το λιομάζωμα. Το κρέας κοβόταν σε μικρές μπουκιές και μαγειρευόταν στο τηγάνι, άλλοτε με κρασί και άλλοτε με λεμόνι και ρίγανη. Σερβιριζόταν ζεστό, με ψωμί και συνοδευόταν από ένα ποτήρι κρασί ή τσίπουρο. Δεν χρειαζόταν ιδιαίτερο στρώσιμο τραπεζιού. Αρκούσε να βγει το τηγάνι από τη φωτιά. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

10. Κρεατόσουπα αυγολέμονο
Η κρεατόσουπα ήταν από τα φαγητά που έμπαιναν στην κατσαρόλα από νωρίς, ιδιαίτερα τις κρύες ημέρες. Το μοσχάρι σιγόβραζε μέχρι να μαλακώσει και να δώσει τη γεύση του στον ζωμό. Στο τέλος ερχόταν το αυγολέμονο, που έκανε τη σούπα πιο πλούσια και της έδινε τη χαρακτηριστική λεμονάτη γεύση. Σερβιριζόταν ζεστή, με φρεσκοτριμμένο πιπέρι και ψωμί. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

11. Πατάτες γιαχνί με λουκάνικο χωριάτικο
Οι πατάτες γιαχνί ήταν από τα φαγητά που η γιαγιά ετοίμαζε με όσα είχε στην κουζίνα. Με την προσθήκη χωριάτικου λουκάνικου, η σάλτσα γινόταν πιο πλούσια και το φαγητό αποκτούσε ακόμη περισσότερη νοστιμιά. Στο τραπέζι έφτανε μέσα στην κατσαρόλα, με αρκετό ψωμί για τη σάλτσα. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

12. Λαχανόρυζο
Το χειμωνιάτικο λάχανο γινόταν ένα από τα πιο γνώριμα καθημερινά φαγητά. Κοβόταν σε λεπτές λωρίδες, μαγειρευόταν με κρεμμύδι και στη συνέχεια προστίθετο το ρύζι, που απορροφούσε τα υγρά και τη γεύση του. Άλλοτε το λαχανόρυζο ήταν λεμονάτο και άλλοτε κοκκινιστό, με λίγη ντομάτα. Τρωγόταν ζεστό, με φέτα ή γιαούρτι, ανάλογα με τις συνήθειες του σπιτιού. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

13. Χορτόπιτα με άγρια χόρτα
Η χορτόπιτα είχε ιδιαίτερη γεύση όταν γινόταν με χόρτα μαζεμένα από τα γύρω χωράφια. Ραδίκια, ζοχοί, καυκαλήθρες, μυρώνια και άλλα χόρτα, ανάλογα με την περιοχή και όσα φύτρωναν εκείνη την εποχή, καθαρίζονταν και ψιλοκόβονταν για τη γέμιση. Συχνά προστίθεντο φρέσκα κρεμμυδάκια, μυρωδικά και λίγο τυρί. Το χειροποίητο φύλλο γινόταν τραγανό στο ψήσιμο και η πίτα μπορούσε να αποτελέσει ολόκληρο γεύμα, μαζί με λίγο γιαούρτι. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

14. Τηγανίτες με μέλι
Οι τηγανίτες ήταν από τις μικρές χαρές της επίσκεψης στο χωριό. Ένας απλός χυλός με αλεύρι και νερό ή γάλα, ανάλογα με τη συνταγή, έπεφτε σε μικρές ποσότητες στο ζεστό τηγάνι. Οι τηγανίτες έβγαιναν αφράτες ή λεπτές και τραγανές, ανάλογα με το μείγμα. Σερβίρονταν με μέλι, κανέλα ή ζάχαρη και συνήθως εξαφανίζονταν πριν προλάβουν να κρυώσουν. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

15. Κυδώνια ψητά στον φούρνο
Τα κυδώνια μπορούσαν να διατηρηθούν για αρκετό καιρό σε δροσερό μέρος. Όταν ψήνονταν, η σκληρή τους σάρκα μαλάκωνε, η στυφάδα υποχωρούσε και το χρώμα τους άλλαζε. Έμπαιναν στο ταψί με ζάχαρη, κανέλα, γαρίφαλο και λίγο νερό, ενώ σε ορισμένες συνταγές προστίθετο και κρασί. Έμεναν στον φούρνο μέχρι να μαλακώσουν και να σχηματιστεί ένα αρωματικό σιρόπι. Ήταν ένα από τα γλυκά που ταίριαζαν περισσότερο στις κρύες ημέρες. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Και στο τέλος, κάστανα στο τζάκι

Το κυριακάτικο τραπέζι στο χωριό δεν τελείωνε απαραίτητα με το γλυκό. Όταν νύχτωνε και το κρύο δυνάμωνε, όλοι μαζεύονταν κοντά στο τζάκι ή στη σόμπα. Ο παππούς χάραζε τα κάστανα και τα έβαζε στη θράκα ή πάνω στη σχάρα. Περιμέναμε να ψηθούν, τα πιάναμε όσο ήταν ακόμη καυτά και προσπαθούσαμε να βγάλουμε τη φλούδα χωρίς να κάψουμε τα δάχτυλά μας. Οι μεγάλοι συνέχιζαν την κουβέντα και τα παιδιά ζητούσαν άλλο ένα κάστανο.

Ωστόσο, από αυτές τις Κυριακές δεν θυμόμαστε μόνο τα φαγητά. Θυμόμαστε τη μυρωδιά από τα ξύλα που καίγονταν, το φρέσκο λάδι πάνω στο ψωμί, τα χόρτα που είχαν μόλις μαζευτεί και τη γιαγιά που μας περίμενε στην κουζίνα φορώντας την ποδιά, έχοντας πάντα κάτι έτοιμο να φάμε.