Το τραπέζι στο σπίτι της γιαγιάς ήταν διαφορετικό, ειδικά το κυριακάτικο και το γιορτινό. Το σαλόνι άνοιγε και στην τραπεζαρία στρωνόταν το καλό τραπεζομάντιλο, από τον μπουφέ έβγαιναν οι πιατέλες και το φαγητό ετοιμαζόταν για περισσότερους ανθρώπους από όσους χωρούσαν συνήθως στο τραπέζι της κουζίνας. Τα παιδιά και τα εγγόνια έφταναν λίγο πριν από το μεσημέρι, αλλά η γιαγιά είχε αρχίσει να μαγειρεύει πολλές ώρες νωρίτερα.

Το τραπέζι στο σαλόνι της γιαγιάς είχε τους δικούς του κανόνες. Το κρέας ή το ψάρι ήταν συχνά στο επίκεντρο, οι σάλτσες ήθελαν τον χρόνο τους και αρκετά φαγητά χρειάζονταν περισσότερη προετοιμασία από ένα καθημερινό γεύμα. Το παστίτσιο και ο μουσακάς συνυπήρχαν με την κότα μιλανέζα, το ρολό κιμά και το ψητό της κατσαρόλας. Ακόμη, σε ορισμένα σπίτια υπήρχαν συνταγές που είχαν περάσει από τα παλιά αστικά συνταγολόγια, με βελούδινες σάλτσες, μαγιονέζες και περίτεχνο σερβίρισμα.

Βέβαια, κάθε οικογένεια είχε τις δικές της συνήθειες. Άλλες γιαγιάδες μαγείρευαν περισσότερο με επιρροές από τη Μικρά Ασία, άλλες είχαν κρατήσει συνταγές από τον τόπο καταγωγής τους και άλλες είχαν υιοθετήσει τη μαγειρική των περιοδικών και των βιβλίων της εποχής. Όλες, όμως, επέλεγαν τα φαγητά πάντα με γνώμονα τι θέλουν τα παιδιά.

14 συνταγές από το κυριακάτικο τραπέζι της γιαγιάς

Εμείς, επιλέξαμε 14 φαγητά που θα μπορούσαν να βρεθούν σε ένα κυριακάτικο τραπέζι της μεσοαστικής Αθήνας των ’80s. Μερικά εξακολουθούμε να τα μαγειρεύουμε τακτικά ενώ άλλα τα θυμόμαστε με νοσταλγία χαραγμένη στην καρδιά και εικόνες από τις πιατέλες της γιαγιάς.

Κότα μιλανέζα
Η κότα μιλανέζα ήταν από τα φαγητά που απαιτούσαν αρκετή δουλειά, όμως το αποτέλεσμα άξιζε τον κόπο. Το κοτόπουλο έβραζε, το ρύζι μαγειρευόταν με τον ζωμό του και στο τέλος ερχόταν η λευκή, βελούδινη σάλτσα που σκέπαζε το φαγητό. Παρά το ιταλικό όνομά της, η συνταγή έχει ταυτιστεί με την ελληνική αστική οικιακή μαγειρική. Σήμερα δεν τη συναντάμε τόσο συχνά, αλλά για πολλούς παραμένει μία από τις πιο χαρακτηριστικές γεύσεις εκείνης της εποχής. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Αθηναϊκή σαλάτα και ψαρόσουπα
Η αθηναϊκή σαλάτα έκανε θραύση στα αστικά τραπέζια και η κάθε νοικοκυρά φρόντιζε να διακοσμεί το ψάρι με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο. Ένα μεγάλο ψάρι έβραζε μαζί με λαχανικά και στη συνέχεια καθαριζόταν προσεκτικά από τα κόκαλα. Σερβιριζόταν κρύο, σε μεγάλη πιατέλα, με μαγιονέζα, καρότα, πατάτες και φέτες βραστού αυγού με ψιλοκομμένο αγγουράκι τουρσί για διακόσμηση. Το ωραίο ήταν ότι από την ίδια κατσαρόλα προέκυπτε και η ψαρόσουπα. Ο ζωμός του ψαριού, με τα λαχανικά του, γινόταν το πρώτο πιάτο του γεύματος, δεμένο με ρύζι και αυγολέμονο. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Παστίτσιο
Το παστίτσιο ήταν από τα φαγητά που έπρεπε να ετοιμαστούν εγκαίρως, γιατί χρειαζόταν και λίγη ξεκούραση μετά το ψήσιμο για να κοπούν σωστά τα κομμάτια. Χοντρά μακαρόνια, κιμάς με ντομάτα, κανέλα ή άλλα μπαχαρικά, ανάλογα με τη συνταγή του σπιτιού, και μια γενναία στρώση μπεσαμέλ. Στο τραπέζι έφτανε συνήθως μέσα στο μεγάλο ταψί ή σε pyrex, ενώ τα πρώτα κομμάτια δεν έβγαιναν πάντα τόσο τακτοποιημένα όσο θα ήθελε η γιαγιά. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Μοσχαράκι γιουβέτσι
Το γιουβέτσι ήταν ένα από τα φαγητά που μπορούσαν να μείνουν στον φούρνο μέχρι να έρθει η ώρα του μεσημεριανού. Το μοσχάρι μαγειρευόταν πρώτα με ντομάτα και στη συνέχεια έμπαινε στο ταψί με το κριθαράκι που απορροφούσε τη σάλτσα και τον ζωμό του κρέατος. Στο τραπέζι υπήρχε πάντα ένα μπολάκι με τριμμένο κεφαλοτύρι, γιατί ο καθένας ήθελε τη δική του ποσότητα. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Νουά με πατάτες φούρνου ή πουρέ
Το ψητό της κατσαρόλας είχε ξεχωριστή θέση στα οικογενειακά μενού. Ένα μεγάλο κομμάτι μοσχάρι μαγειρευόταν αργά, μέχρι να μαλακώσει, και στη συνέχεια κοβόταν σε φέτες. Η σάλτσα του έμπαινε από πάνω και δίπλα σερβιριζόταν σπιτικός πουρές πατάτας, με βούτυρο και γάλα ή πατάτα ψημένη και μελωμένη στον φούρνο. Ήταν από τα φαγητά που η γιαγιά μπορούσε να παρουσιάσει σε μεγάλη πιατέλα, με τις φέτες του κρέατος λεπτά κομμένες με το ηλεκτρικό μαχαίρι που ήταν της μόδας και τακτοποιημένες επιμελώς η μία δίπλα στην άλλη. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Μουσακάς
Ο μουσακάς απαιτούσε οργάνωση. Οι μελιτζάνες έπρεπε να ετοιμαστούν, ο κιμάς να μαγειρευτεί και η μπεσαμέλ να αποκτήσει τη σωστή πυκνότητα. Σε αρκετά σπίτια υπήρχε και στρώση πατάτας, ενώ άλλα προτιμούσαν μόνο μελιτζάνες. Ήταν ένα φαγητό που ετοιμαζόταν για περισσότερα άτομα και μπορούσε να ξαναζεσταθεί την επόμενη ημέρα, αν περίσσευε κάποιο κομμάτι. Δείτε τη συνταγή για τον κλασικό μουσακά.

Ρολό κιμά με βραστά αυγά
Το ρολό κιμά ήταν από τα φαγητά που έκαναν εντύπωση όταν κοβόταν. Στο εσωτερικό του κρύβονταν ολόκληρα βραστά αυγά, που σχημάτιζαν έναν χαρακτηριστικό κύκλο στο κέντρο κάθε φέτας. Συνήθως ψηνόταν μαζί με πατάτες και σερβιριζόταν σε μακρόστενη πιατέλα. Ήταν ένας τρόπος να μετατραπεί ο γνώριμος κιμάς σε ένα πιο ιδιαίτερο κυριακάτικο φαγητό. Δύσκολο φαγητό και με απαιτητική τεχνική γιατί ο κιμάς έπρεπε να μείνει ζουμερός, το χρώμα στον κρόκο φωτεινό και οι φέτες στο κόψιμο να παραμένουν ακέραιες. Δείτε τη συνταγή για ρολό κιμά με βραστά αυγά.

Λαχανοντολμάδες αυγολέμονο
Οι λαχανοντολμάδες ήταν από τις συνταγές που απαιτούσαν υπομονή. Η γιαγιά ζεμάτιζε το λάχανο, ξεχώριζε τα φύλλα και τύλιγε ένα ένα τα ντολμαδάκια με τη γέμιση από κιμά και ρύζι. Στο τέλος ερχόταν το αυγολέμονο ή, σε ορισμένες εκδοχές, μια λευκή σάλτσα δεμένη με κορν φλάου. Ήταν κυρίως χειμωνιάτικο φαγητό και η ρηχή κατσαρόλα έβγαζε αρκετές μερίδες για όλη την οικογένεια. Δείτε τη συνταγή για λαχανοντολμάδες με τρία είδη κιμά.

Χοιρινό με σέλινο αυγολέμονο
Το χοιρινό με σέλινο ήταν ένα ακόμη πληθωρικό φαγητό της κατσαρόλας. Το κρέας μαγειρευόταν μαζί με το σέλινο και τα πράσα και στο τέλος η σάλτσα έδενε με αυγολέμονο. Είχε έντονο άρωμα και ήταν από τα φαγητά που χρειάζονταν μόνο καλό ψωμί για να μη μείνει σάλτσα στο πιάτο. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Σουτζουκάκια σμυρναίικα
Τα σουτζουκάκια είχαν τη δική τους θέση σε πολλά αθηναϊκά σπίτια, ιδιαίτερα σε οικογένειες με μικρασιατικές καταβολές. Ο κιμάς ζυμωνόταν με σκόρδο και κύμινο, πλάθονταν τα χαρακτηριστικά μακρόστενα σουτζουκάκια και στη συνέχεια μαγειρεύονταν μέσα σε σάλτσα ντομάτας. Συνοδεύονταν με ρύζι, πουρέ ή πατάτες τηγανητές, ανάλογα με τη συνήθεια του σπιτιού. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Κοτόπουλο στον φούρνο με πατάτες
Δεν ήταν όλα τα κυριακάτικα φαγητά περίπλοκα. Το κοτόπουλο με πατάτες, κάποιες φορές γεμιστό με τυρί, ήταν μία από τις πιο σταθερές επιλογές, ιδιαίτερα όταν η οικογένεια συγκεντρωνόταν χωρίς κάποια ιδιαίτερη αφορμή. Λεμόνι, ρίγανη, ελαιόλαδο και πατάτες που ψήνονταν μέσα στα ζουμιά του κοτόπουλου. Το ταψί έμπαινε στη μέση του τραπεζιού και άρχιζε η γνωστή συζήτηση για το ποιος θα πάρει το μπούτι και ποιος το στήθος. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Ρώσικη σαλάτα
Η ρώσικη σαλάτα ήταν από τα ορεκτικά που έκαναν το κυριακάτικο τραπέζι να μοιάζει περισσότερο γιορτινό. Πατάτες, καρότα, αρακάς, αγγουράκι τουρσί και μαγιονέζα ανακατεύονταν και έμπαιναν στο ψυγείο μέχρι την ώρα του φαγητού. Σερβιριζόταν σε γυάλινο μπολ, με την επιφάνειά της προσεκτικά στρωμένη και διακοσμημένη με λαχανικά ή φέτες αυγού. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Όταν το κυριακάτικο τραπέζι κρατούσε μέχρι το απόγευμα

Στα περισσότερα σπίτια το φαγητό δεν τελείωνε μόλις σηκώνονταν τα πιάτα. Οι μεγάλοι έπιναν καφέ στην τραπεζαρία ή στο σαλόνι, τα παιδιά έβλεπαν τηλεόραση και το γλυκό εμφανιζόταν λίγο αργότερα, μαζί με τα φλιτζάνια και τα μικρά πιατάκια.

Τούρτα αμυγδάλου
Η τούρτα αμυγδάλου ήταν από τα γλυκά που είχαν ξεχωριστή θέση στα οικογενειακά τραπέζια. Με αφράτο παντεσπάνι, πλούσια κρέμα και καβουρδισμένα αμύγδαλα, κάλυπτε όλη την επιφάνεια της λεπτές φλούδες αμύγδαλου,. Ήταν η τούρτα που έβγαινε από το ψυγείο μετά το φαγητό και σερβιριζόταν μαζί με τον απογευματινό, ελληνικό καφέ. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Κρέμα καραμελέ
Η κρέμα καραμελέ ήταν από τα γλυκά που απαιτούσαν λίγη περισσότερη προσοχή. Η καραμέλα έπρεπε να αποκτήσει το σωστό χρώμα και η κρέμα να ψηθεί απαλά, συνήθως σε μπεν μαρί. Σερβιριζόταν κρύα, σε ατομικά φορμάκια ή ξεφορμαρισμένη σε πιατέλα, με την καραμέλα να απλώνεται γύρω της. Ήταν ένα από τα επιδόρπια που συνδέθηκαν με την αστική οικιακή ζαχαροπλαστική και τα πιο περιποιημένα οικογενειακά γεύματα.

Ποιος θέλει λίγο ακόμα;

Οι συνταγές αυτές δεν ανήκαν αποκλειστικά στη δεκαετία του ’80. Πολλές ήταν παλαιότερες και αρκετές εξακολουθούν να μαγειρεύονται μέχρι σήμερα. Αυτό που τις ενώνει είναι η θέση τους στο οικογενειακό τραπέζι, όταν η Κυριακή και η ονομαστική γιορτή ήταν για πολλά αθηναϊκά νοικοκυριά η ημέρα που συγκεντρώνονταν παιδιά, γονείς και παππούδες γύρω από το ίδιο φαγητό. Και αν κάτι έχει μείνει από εκείνα τα μεσημέρια, εκτός από τις συνταγές, είναι η εικόνα της γιαγιάς που, ενώ όλοι είχαν ήδη χορτάσει, επέμενε να ρωτάει ποιος θέλει λίγο ακόμη.