Οι κουζίνες μικραίνουν, τα ωράρια διευρύνονται, το delivery αποτελεί καθημερινότητα και το μαγείρεμα στο σπίτι παύει να θεωρείται δεδομένο. Τελικά, ποιος αναλαμβάνει σήμερα το πιο αόρατο κομμάτι της καθημερινής ζωής;
Κάποτε η κουζίνα ήταν το κέντρο του σπιτιού. Σήμερα σε πολλές νέες κατοικίες μετά βίας χωρά κανονικό μαγείρεμα. Οι ρυθμοί ζωής αλλάζουν, οι γενιές –όλες ανεξαιρέτως– διαμορφώνουν μια νέα σχέση με το φαγητό και η καθημερινή προετοιμασία ενός γεύματος μοιάζει περισσότερο με διαχείριση χρόνου και κόπωσης παρά με οικογενειακή τελετουργία. Μέσα σε αυτό το νέο οικιακό τοπίο, το ερώτημα δεν είναι ποιος ξέρει να μαγειρεύει. Είναι ποιος συνεχίζει ακόμη να το κάνει.
Η κουζίνα χάνει τον βασικό ρόλο της;
Υπήρξαν εποχές που η κουζίνα ήταν το πραγματικό κέντρο του σπιτιού. Εκεί ξεκινούσε και εκεί τελείωνε η μέρα, εκεί ακουγόταν η πρώτη καλημέρα, λυνόταν μια διαφωνία, μεταφερόταν όλη η αγάπη για την οικογένεια σε μια κατσαρόλα, ετοιμαζόταν το λιτό δείπνο. Ακόμη και στα μικρά διαμερίσματα, η κουζίνα καταλάμβανε χώρο συχνά δυσανάλογα μεγάλο με τα τετραγωνικά τους. Ίσως γιατί καταλάμβανε επίσης δυσανάλογο «χώρο» στο εικοσιτετράωρο των ενοίκων σε σχέση με τις υπόλοιπες λειτουργίες της οικογένειας.
Αυτό το δεδομένο αλλάζει και μάλιστα ταχύτατα. Τις προηγούμενες δεκαετίες οι κουζίνες αφομοιώθηκαν μέσα σε ενιαία καθιστικά και τραπεζαρίες. Σήμερα, καθώς τα τετραγωνικά των διαμερισμάτων λιγοστεύουν, οι αρχιτέκτονες καλούνται να ορίσουν τη νέα λειτουργικότητα. Οι πάγκοι περιορίζονται, τα ντουλάπια λιγοστεύουν, οι εστίες το ίδιο, οι φούρνοι αντικαθίστανται από μικρότερες ηλεκτρικές συσκευές. Σε πολλά σύγχρονα διαμερίσματα του εξωτερικού, η κουζίνα μοιάζει περισσότερο με σημείο «συναρμολόγησης» πρόχειρου φαγητού παρά με χώρο κανονικού μαγειρέματος.
Δείτε επίσης
Πότε σταματήσαμε να τρώμε στο οικογενειακό τραπέζι;
Η προσεκτική παρατήρηση δείχνει ότι δεν πρόκειται για μια βραχυπρόθεσμη μόδα, ούτε για αποκλειστικά αισθητική επιλογή. Μια ουσιαστική αλλαγή νοοτροπίας συμβαίνει στις ζωές, στις δικές μας, απλές, καθημερινές ζωές. Για πρώτη φορά μετά από αιώνες σχεδιάζονται σπίτια με την παραδοχή ότι ίσως οι άνθρωποι δεν θα μαγειρεύουν συστηματικά.
Το καθημερινό φαγητό δεν είναι Instagram
Τα τελευταία χρόνια είδαμε μια τεράστια επιστροφή του φαγητού στη δημόσια εικόνα. Συνταγές, chefs, TikTok, kitchen hacks, sourdough, air fryer, brunch αισθητική, πάγκοι κουζίνας που μοιάζουν με σκηνικά φωτογράφησης. Ποτέ άλλοτε το φαγητό δεν ήταν τόσο απελπιστικά ορατό. Και ταυτόχρονα, ποτέ άλλοτε το καθημερινό μαγείρεμα δεν παρέμενε σχεδόν αόρατο.
Είναι διαφορετικό να μαγειρεύεις ένα εντυπωσιακό πιάτο για την Κυριακή το μεσημέρι, κι άλλο να αποφασίσεις τι θα φάει ένα σπιτικό μια Τρίτη βράδυ στις 21.40, όταν κάποιος μόλις γύρισε από τη δουλειά, ένα παιδί διαβάζει για διαγώνισμα κι ένας τρίτος έχει ήδη παραγγείλει απέξω χωρίς να ρωτήσει κανέναν.
Το πραγματικό σπιτικό φαγητό δεν μοιάζει σχεδόν ποτέ με το περιεχόμενο των κοινωνικών δικτύων. Στηρίζεται στην επανάληψη, στην οργάνωση, στην ψυχική αντοχή, απαιτεί ψώνια και χρόνο, σημαίνει λογαριασμούς, κουρασμένα νεύρα και μια διαρκή σκέψη ότι «κάτι πρέπει να μαγειρέψουμε για να φάμε».
Η συζήτηση για το ποιος μαγειρεύει σήμερα δεν μπορεί να είναι ρομαντική ή νοσταλγική. Δεν μιλάμε μόνο για δημιουργία και art de la table, μιλάμε για καθημερινή εργασία, και μάλιστα σοβαρή. Για ένα τάπερ με φαγητό στο ψυγείο που κανείς δεν θυμάται ποιος έφτιαξε, για μια μερίδα μακαρόνια στις 11 το βράδυ κατευθείαν από το ψυγείο, για την όλο έννοια ερώτηση «έφαγες;» της/του τροφού.
Οι άνδρες μπήκαν στην κουζίνα, αλλά γιατί;
Είναι αλήθεια ότι οι άνδρες μαγειρεύουν περισσότερο από παλιά. Πολύ περισσότερο. Η εικόνα εκείνου που δεν ξέρει ούτε νερό να βράσει ανήκει πλέον στο παρελθόν. Οι νεότερες γενιές έχουν διαφορετική σχέση με την κουζίνα, μεγαλύτερη εξοικείωση, λιγότερες αναστολές, περισσότερη περιέργεια. Όμως αυτή η αλλαγή δεν τους φέρνει απαραίτητα πιο κοντά στον καθημερινό «επιούσιο».
Δείτε επίσης
Η χρυσή εποχή του έτοιμου φαγητού: Πώς φτάσαμε στην αυξημένη ζήτηση και την υπερπροσφορά;
Μπαίνουν πιο συχνά στην κουζίνα, αλλά με διάθεση δημιουργική, πιο τεχνική, πιο «γαστρονομική». Θα αναλάβουν το ψήσιμο, μια ιδιαίτερη συνταγή, ένα τραπέζι φίλων, ένα burger που θέλει τρία σκεύη και ειδική θερμοκρασία. Σπανιότερα όμως αναλαμβάνουν τη μόνιμη, σχεδόν αόρατη οργάνωση της καθημερινής διατροφής μιας οικογένειας. Άλλωστε, το δύσκολο δεν είναι να μαγειρέψεις μία φορά εντυπωσιακά. Το δύσκολο είναι να το επαναλαμβάνεις καθημερινά χωρίς να καταρρεύσεις από την κούραση ή τη βαρεμάρα. Γι’ αυτό σε πολλά σπίτια το βάρος εξακολουθεί να πέφτει περισσότερο στις γυναίκες – ακόμη κι όταν όλοι θεωρητικά συμφωνούν ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει.
Το «δεν συμφέρει» είναι πραγματικότητα
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη που δεν λέγεται εύκολα: πολλές φορές το μαγείρεμα πραγματικά δεν συμφέρει.
Για έναν άνθρωπο που ζει μόνος του, που δουλεύει πολλές ώρες, που πληρώνει ακριβό ρεύμα και δεν έχει χρόνο ούτε για σούπερ μάρκετ, το delivery ή ένα έτοιμο γεύμα μπορεί να μοιάζει απολύτως λογική λύση. Όχι από τεμπελιά, αλλά από καθαρό και ψυχρό υπολογισμό.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι νεότερες γενιές αδιαφορούν για το φαγητό. Αντιθέτως, συχνά ενδιαφέρονται περισσότερο για την ποιότητα, τη γεύση ή τη διατροφική ισορροπία των γευμάτων τους. Απλώς δεν θέλουν να οργανώνουν το εικοσιτετράωρό τους γύρω από μια κουζίνα, όπως συνέβαινε παλαιότερα.
Κάποτε τα νοικοκυριά οικοδομούνταν γύρω από την ιδέα της προετοιμασίας. Υπήρχαν αποθήκη, ψυγείο γεμάτο, εβδομαδιαίος προγραμματισμός, μαγειρική ρουτίνα. Σήμερα η ζωή λειτουργεί περισσότερο αποσπασματικά. Άλλος τρώει στις 6, άλλος στις 11, άλλος μπροστά σε μια οθόνη, άλλος στο αυτοκίνητο. Το κοινό τραπέζι δεν εξαφανίστηκε ακριβώς, έπαψε όμως να θεωρείται αυτονόητο.
Το νέο κύρος του σπιτικού φαγητού
Κάποτε κοινωνικό κύρος για τη νοικοκυρά σήμαινε ότι «ήξερε να μαγειρεύει». Σήμερα, ίσως, μεγαλύτερο κύρος έχει όποιος καταφέρνει ακόμη να κρατήσει μια στοιχειώδη κανονικότητα μέσα σε ένα χαοτικό πρόγραμμα. Να υπάρχει φαγητό στο σπίτι. Να στρώνεται κοινό τραπέζι έστω δύο φορές την εβδομάδα. Να καθίσουν δύο άνθρωποι μαζί για φαγητό χωρίς κινητά. Να υπάρχει μια αίσθηση φροντίδας που δεν αγοράστηκε έτοιμη.
Το σπιτικό φαγητό δείχνει να αποκτά μια νέα αξία: δεν θεωρείται πια δεδομένο. Ίσως γι’ αυτό ακόμη και οι πιο απλές γεύσεις –ένα πιάτο όσπρια, ένα ταψί λαδερό, μια μακαρονάδα που φτιάχτηκε βιαστικά– κουβαλούν μαζί τους πολλά περισσότερα από την κάλυψη μιας ανάγκης. Κουβαλούν προσφορά, χρόνο και παρουσία. Αυτά μας λείπουν σήμερα, όχι η γνώση της μαγειρικής.
Ίσως τελικά αυτό να διασώζει το σπιτικό φαγητό: όχι η μαγειρική, αλλά η παρουσία. Το δύσκολο δεν είναι να μαγειρέψεις μία φορά εντυπωσιακά. Το δύσκολο είναι να το επαναλαμβάνεις καθημερινά χωρίς να καταρρεύσεις από την κούραση ή τη βαρεμάρα.
Δείτε επίσης
Έτοιμα γεύματα στο καθημερινό τραπέζι: Η νεά τάση της εποχής
Κατεψυγμένες πατάτες: Τα διαφορετικά είδη και ποιες να επιλέξουμε
