Η εικόνα της Μεσογείου αλλάζει και αυτή η αλλαγή δεν μένει πια μακριά από την καθημερινότητά μας. Φαίνεται στον πάγκο του ιχθυοπώλη, στα ψάρια που βρίσκουμε όλο και συχνότερα στις ταβέρνες, ακόμη και στις επιλογές που κάνουμε αυθόρμητα στο σούπερ μάρκετ. Η υπεραλίευση, η άνοδος της θερμοκρασίας της θάλασσας και η εμφάνιση νέων, ξενικών ειδών μεταμορφώνουν σταδιακά τη Μεσόγειο, αλλάζοντας όσα θεωρούσαμε δεδομένα για τα ψάρια και τα θαλασσινά, που φτάνουν στο πιάτο μας.
Μέσα σε αυτό το νέο τοπίο, ο ανανεωμένος οδηγός υπεύθυνης κατανάλωσης ψαρικών Fish Guide από τη WWF Ελλάς επιχειρεί να απαντήσει σε ένα όλο και πιο επίκαιρο ερώτημα: ποιο ψάρι και ποιο θαλασσινό θεωρείται σήμερα πραγματικά βιώσιμη επιλογή;
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Τι συμβαίνει σήμερα στη Μεσόγειο
Η πίεση στις θάλασσες της Μεσογείου γίνεται όλο και πιο εμφανής. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει η WWF Ελλάς, το 58% των αξιολογημένων ιχθυαποθεμάτων της Μεσογείου θεωρείται υπεραλιευμένο, γεγονός που κατατάσσει τη θάλασσά μας ανάμεσα στις πιο επιβαρυμένες παγκοσμίως. Παράλληλα, αρκετά από τα εμπορικά είδη εμφανίζουν μικρότερους πληθυσμούς και ολοένα μικρότερο μέσο μέγεθος, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις δυσκολεύονται να αναπαραχθούν με τους ίδιους ρυθμούς όπως παλαιότερα.
Στην Ελλάδα, η πίεση αυτή είναι ακόμη πιο έντονη. Η χώρα μας διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους αλιευτικούς στόλους της Μεσογείου, ενώ η κατανάλωση ψαριών και θαλασσινών έχει σχεδόν διπλασιαστεί μέσα στα τελευταία 50 χρόνια. Σήμερα, φτάνει κατά μέσο όρο τα 26 κιλά ανά άτομο ετησίως. Όσο αυξάνεται η ζήτηση για ψάρια και θαλασσινά, τόσο μεγαλώνει και η ανάγκη για πιο συνειδητές επιλογές γύρω από το τι καταναλώνουμε και από πού προέρχεται.
Δείτε επίσης:
Αστέριε Σούσουρα υπάρχει ηθική στην ψαροφαγία;
Σκάρος – Sparisoma cretense (μεσογειακό) © Δαυίδ Κουτσογιαννόπουλος/ WWF Greece
Τι είναι τα ξενικά είδη
Οι ελληνικές θάλασσες αλλάζουν πιο γρήγορα απ’ όσο συνειδητοποιούμε βλέποντας απλώς έναν πάγκο με ψάρια. Η αύξηση της θερμοκρασίας των υδάτων, σε συνδυασμό με τη μετακίνηση ειδών μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και των θαλάσσιων μεταφορών, έχει μετατρέψει τη Μεσόγειο σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο οικοσύστημα. Σήμερα, περισσότερα από 240 ξενικά είδη έχουν καταγραφεί στις ελληνικές θάλασσες, με αρκετά από αυτά να εξαπλώνονται γρήγορα, να ανταγωνίζονται τα ντόπια ψάρια για τροφή και χώρο και να επηρεάζουν τη φυσική ισορροπία ολόκληρων θαλάσσιων περιοχών.
Φαγκρί βραχύπτερο – Pargus major (εισαγόμενο) © Δαυίδ Κουτσογιαννόπουλος/ WWF Greece
Σύμφωνα με την έρευνα που παρουσίασε η WWF Ελλάς, περίπου ένας στους δύο Έλληνες δηλώνει ότι δεν γνωρίζει τι είναι τα ξενικά είδη, ενώ μεγάλη μερίδα του κοινού έχει συγκεχυμένες απόψεις σχετικά με την επικινδυνότητα και την ασφάλεια στην κατανάλωση.
Τα ξενικά είδη δεν είναι απαραίτητα επικίνδυνα ή ακατάλληλα για κατανάλωση, ούτε όμως είναι όλα βρώσιμα. Ορισμένα μπορούν να αποτελέσουν βιώσιμη διατροφική επιλογή και να συμβάλουν στη μείωση της πίεσης στα υπεραλιευμένα ντόπια είδη, αρκεί να υπάρχει σωστή ενημέρωση για την προέλευση, την ασφάλεια και τη διαχείρισή τους. Είναι μια νέα πραγματικότητα για τη Μεσόγειο, όπου ακόμη και η έννοια του «γνωστού ψαριού» αρχίζει σταδιακά να αλλάζει πρόσωπο.
Άσπρος Γερμανός/ Αγριόσαλπα – Sigarus rivulatus (ξενικό) © Δαυίδ Κουτσογιαννόπουλος/ WWF Greece
Οδηγός «Υπεύθυνης Κατανάλωσης»
Υπεύθυνη κατανάλωση σημαίνει κυρίως να γνωρίζουμε καλύτερα τι αγοράζουμε, πότε το αγοράζουμε και από πού προέρχεται. Ο ανανεωμένος οδηγός Fish Guide της WWF Ελλάς επιχειρεί ακριβώς αυτό: να μετατρέψει μια πολύπλοκη περιβαλλοντική συζήτηση σε πρακτικές πληροφορίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ακόμη και μπροστά στον πάγκο του ιχθυοπώλη.
Ο οδηγός περιλαμβάνει 108 είδη ψαρικών, σχεδόν τα διπλάσια σε σχέση με την πρώτη έκδοση του 2015, χωρισμένα σε τέσσερις βασικές κατηγορίες: μεσογειακά είδη, ξενικά είδη, ψάρια υδατοκαλλιέργειας και εισαγόμενα ψάρια.
Παράλληλα, εξηγεί ποια είδη βρίσκονται σε περίοδο αναπαραγωγής και καλό είναι να αποφεύγονται προσωρινά, ποιο θεωρείται το κατάλληλο μέγεθος για κάθε ψάρι ώστε να έχει προλάβει να αναπαραχθεί τουλάχιστον μία φορά, αλλά και ποιες μέθοδοι αλιείας επιβαρύνουν λιγότερο τα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Όπως ανέφεραν κατά την παρουσίαση του νέου οδηγού, οι Μιχάλης Μαργαρίτης και Παναγιώτα Σταππάτου, της WWF Ελλάς, «το μέγεθος και η εποχή μετράνε», γιατί ακόμη και ένα δημοφιλές ψάρι μπορεί να επιβαρύνει σοβαρά τους πληθυσμούς του αν αλιεύεται πολύ μικρό ή σε λάθος περίοδο.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι πριν αγοράσουμε ψάρια ή θαλασσινά αξίζει να δίνουμε προσοχή σε μερικές βασικές πληροφορίες:
- αν το ψάρι είναι ελληνικό ή εισαγόμενο,
- αν πρόκειται για άγριο ψάρι ή προϊόν υδατοκαλλιέργειας,
- ποια είναι η εποχή κατανάλωσής του,
- αν έχει το κατάλληλο μέγεθος ώστε να έχει προλάβει να αναπαραχθεί.
Δείτε επίσης:
7 διευθύνσεις για ψαροφαγία στην Αθήνα
Δεν είναι τυχαίο ότι περίπου το 65% των θαλασσινών που κυκλοφορούν σήμερα στην ελληνική αγορά είναι εισαγόμενα, ενώ το 35% προέρχεται από μονάδες υδατοκαλλιέργειας και εγχώρια ελεύθερης αλιείας. Αυτό σημαίνει ότι αρκετές φορές ο καταναλωτής δυσκολεύεται να γνωρίζει με σαφήνεια την πραγματική προέλευση του ψαριού/θαλασσινού ή τον τρόπο με τον οποίο αλιεύτηκε.
Γι’ αυτό η ενημέρωση είναι πολύ σημαντική, καθώς και η συνήθεια να ρωτάμε περισσότερα στον πάγκο: από πού είναι το ψάρι, πότε αλιεύτηκε και με ποια μέθοδο.
Ο σεφ Γιώργος Τσούλης, συνεργάτης της WWF Ελλάς, στάθηκε ιδιαίτερα και στη δυσκολία που έχουν ακόμη πολλοί καταναλωτές να εξοικειωθούν με τα ξενικά είδη, είτε επειδή δεν τα γνωρίζουν είτε επειδή δεν ξέρουν πώς να τα μαγειρέψουν. Κι όμως, ορισμένα από αυτά είναι πιο οικονομικά από τα κλασικά εμπορικά ψάρια, έχουν υψηλή διατροφική αξία και μπορούν να αξιοποιηθούν εύκολα στην κουζίνα, συμβάλλοντας παράλληλα στη μείωση της πίεσης στα υπεραλιευμένα είδη της Μεσογείου.
Ο οδηγός περιλαμβάνει ακόμη πρακτικές συμβουλές για την αγορά ψαριών, πληροφορίες για την εποχικότητα των ειδών αλλά και προτάσεις μαγειρικής, επιχειρώντας να κάνει αυτή τη συζήτηση πιο απλή και πιο κοντά στην καθημερινότητά μας.
Γιατί τελικά η σχέση μας με τη θάλασσα δεν αλλάζει μόνο μέσα από μεγάλες αποφάσεις, αλλά και μέσα από κάτι πολύ πιο καθημερινό. Την επόμενη φορά που θα σταθούμε μπροστά σε έναν πάγκο με ψάρια, ας αναρωτηθούμε όχι μόνο τι να αγοράσουμε, αλλά κυρίως τι είναι καλύτερο διατροφικά και οικολογικά να αγοράσουμε.
Μπορείτε να δείτε αναλυτικά τον οδηγό εδώ.
Δείτε επίσης:
Νεροκάρδαμο: Τι είναι και γιατί αξίζει να μπει στη διατροφή μας
14 συνταγές για να μην είναι σκέτες οι μπρουσκέτες: Από θαλασσινά μέχρι αλλαντικά και όσπρια
