Μύδια, στρείδια, γαρίδες, χταπόδι, καλαμάρι, σουπιές και αχινοί έχουν πολύ μεγαλύτερο διατροφικό ενδιαφέρον απ’ όσο έχουμε αναγνωρίσει μέχρι σήμερα στα θαλασσινά, σύμφωνα με νέα μεγάλη μελέτη που μόλις δημοσιεύθηκε.
Όταν μιλάμε για τη διατροφική αξία των τροφών που προέρχονται από τη θάλασσα, το ψάρι συνήθως βρίσκεται στο επίκεντρο. Σολομός και σαρδέλες για τα ωμέγα-3, λιπαρά ψάρια για τη βιταμίνη D, ψάρια γενικότερα για την πρωτεΐνη τους. Τα υπόλοιπα θαλασσινά συχνά αντιμετωπίζονται περισσότερο ως γαστρονομική απόλαυση παρά ως μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα κατηγορία τροφίμων από διατροφικής άποψης.
Μια νέα διεθνής έρευνα έρχεται να συμπληρώσει αυτή την εικόνα. Δημοσιεύθηκε πριν από λίγες μόλις ημέρες και εξετάζει τη διατροφική αξία των υδρόβιων ασπόνδυλων, μιας τεράστιας κατηγορίας στην οποία ανήκουν από τα μύδια, τα στρείδια και τις αχιβάδες μέχρι τις γαρίδες, τα καβούρια, τα καλαμάρια, τα χταπόδια και τους αχινούς.
Το βασικό συμπέρασμα των ερευνητών είναι ότι πολλά από αυτά τα τρόφιμα είναι εξαιρετικά πυκνές πηγές θρεπτικών συστατικών και, κυρίως, μικροθρεπτικών συστατικών που δεν βρίσκονται πάντα σε μεγάλες ποσότητες στην καθημερινή διατροφή.
Δείτε επίσης
Φούσκες: Το θαλασσινό που δεν είναι όστρακο και έχει γεύση συμπυκνωμένης θάλασσας
Μια έρευνα σε δεκάδες χιλιάδες είδη
Η κλίμακα της μελέτης είναι ένα από τα στοιχεία που την κάνουν ενδιαφέρουσα. Η διεθνής ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής την επίκουρη καθηγήτρια θαλάσσιων επιστημών Jessica Zamborain-Mason και συμμετοχή επιστημόνων μεταξύ άλλων από το Harvard T.H. Chan School of Public Health και το Lancaster University, συγκέντρωσε δεδομένα για την αλιεία, τις υδατοκαλλιέργειες και τη θρεπτική σύσταση των υδρόβιων ασπόνδυλων.
Η βάση πάνω στην οποία δούλεψαν περιλάμβανε 13.888 δείγματα από 465 διαφορετικά είδη. Όμως, επειδή για τη συντριπτική πλειονότητα των ειδών δεν υπάρχουν επαρκείς εργαστηριακές αναλύσεις, οι επιστήμονες δημιούργησαν στη συνέχεια στατιστικά μοντέλα που συνδύασαν τα διαθέσιμα δεδομένα με οικολογικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των οργανισμών. Με αυτόν τον τρόπο κατάφεραν να εκτιμήσουν τη θρεπτική σύσταση 50.807 ειδών μακροασπόνδυλων που είναι καταγεγραμμένα στη διεθνή βάση δεδομένων βιοποικιλότητας θαλάσσιων οργανισμών SeaLifeBase. Συνολικά εξέτασαν 30 θρεπτικά συστατικά απαραίτητα για την ανθρώπινη υγεία.
Τα μύδια και τα στρείδια ξεχωρίζουν
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αποτελέσματα αφορά τα δίθυρα μαλάκια, δηλαδή την ομάδα στην οποία ανήκουν τρόφιμα τόσο γνώριμα σε εμάς όσο τα μύδια, τα στρείδια και οι αχιβάδες.
Όταν οι επιστήμονες συνέκριναν τις διαφορετικές ομάδες υδρόβιων ασπόνδυλων (μαλάκια, οστρακοειδή), τα δίθυρα εμφάνισαν τις υψηλότερες εκτιμώμενες συγκεντρώσεις σε τέσσερα σημαντικά μικροθρεπτικά συστατικά: σίδηρο, ιώδιο, ψευδάργυρο και βιταμίνη Β12.
Η Β12 έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η συνολική σημερινή παραγωγή υδρόβιων ασπόνδυλων από αλιεία και υδατοκαλλιέργειες αντιστοιχεί σε ποσότητα Β12 ικανή θεωρητικά να καλύψει τις ετήσιες ανάγκες περισσότερων από 5 δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Αντίστοιχο μέγεθος προκύπτει και για το σελήνιο.
Τα καλλιεργούμενα μαλάκια έχουν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της έρευνας, η παγκόσμια παραγωγή τους αντιστοιχεί σε ποσότητα βιταμίνης Β12 ίση με τις ετήσιες ανάγκες περισσότερων από 4 δισεκατομμυρίων ανθρώπων και σε ποσότητες σεληνίου, χαλκού και ιωδίου που αντιστοιχούν στις ανάγκες περισσότερων από 1 δισεκατομμυρίου ανθρώπων.
Βέβαια, οι αριθμοί αυτοί δεν σημαίνουν ότι δισεκατομμύρια άνθρωποι καλύπτουν πράγματι τις ανάγκες τους τρώγοντας μύδια ή στρείδια. Πρόκειται για έναν τρόπο με τον οποίο οι ερευνητές αποτυπώνουν το συνολικό διατροφικό δυναμικό της παγκόσμιας παραγωγής.
Ο αχινός έχει τη δική του θέση
Μια άλλη ενδιαφέρουσα ομάδα είναι τα εχινόδερμα, στα οποία ανήκουν οι αχινοί και τα ολοθούρια. Εδώ η εικόνα είναι διαφορετική γιατί στα μοντέλα της μελέτης, τα εχινόδερμα εμφάνισαν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις σε σελήνιο, μαγνήσιο, μαγγάνιο και νάτριο σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ομάδες υδρόβιων ασπόνδυλων.
Το εύρημα έχει ενδιαφέρον και για την ελληνική γαστρονομία, όπου ο αχινός έχει μακρά παράδοση κατανάλωσης, ιδιαίτερα στις παράκτιες και νησιωτικές περιοχές. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίσουμε τον αχινό ως «συμπλήρωμα διατροφής» -πόσο μάλλον όταν η συλλογή του υπόκειται σε περιορισμούς για την προστασία των πληθυσμών του. Δείχνει, όμως, πόσο διαφορετικά μπορεί να είναι τα διατροφικά χαρακτηριστικά ακόμη και μεταξύ των τροφίμων που βάζουμε συλλογικά κάτω από την ταμπέλα «θαλασσινά».
Δείτε επίσης
Αχινός: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τον εκλεκτό μεζέ της θάλασσας
Τι μπορούν να δώσουν 100 γραμμάρια
Οι ερευνητές επιχείρησαν επίσης να μεταφράσουν τα δεδομένα σε κάτι περισσότερο κατανοητό για την καθημερινή διατροφή. Έτσι, με βάση τις μέσες εκτιμήσεις του μοντέλου για όλα τα είδη που εξετάστηκαν, 100 γραμμάρια ωμού μυϊκού ιστού υδρόβιων ασπόνδυλων μπορούν να παρέχουν περισσότερο από το 85% της ημερήσιας συνιστώμενης πρόσληψης σε σελήνιο, χρώμιο και Β12 και περισσότερο από το 50% σε χαλκό και ιώδιο. Η ίδια ποσότητα αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε περισσότερο από 45% των αναγκών σε νιασίνη και στα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα DHA και EPA, ενώ μπορεί να δώσει πάνω από 20% των αναγκών σε πρωτεΐνη, μαγνήσιο και σίδηρο.
Θα πρέπει να διευκρινιστεί πως αυτοί οι αριθμοί είναι μέσοι όροι από τις μετρήσεις για δεκάδες χιλιάδες είδη και δεν σημαίνει ότι 100 γραμμάρια από οποιοδήποτε καλαμάρι, χταπόδι ή γαρίδα θα μας δώσουν αυτές ακριβώς τις ποσότητες.
Δεν είναι όλα τα θαλασσινά ίδια
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν μεγάλες διαφορές στη διατροφική σύσταση ανάμεσα στα είδη. Ιδιαίτερα μεγάλη μεταβλητότητα παρουσίασαν το ιώδιο, το χρώμιο, το σελήνιο και οι βιταμίνες Β12 και Α.
Σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζει ακόμη και το περιβάλλον στο οποίο ζει ένας οργανισμός. Τα θαλασσινά των κρύων νερών συνδέθηκαν, για παράδειγμα, με υψηλότερες συγκεντρώσεις DHA και EPA δύο κύρια ενεργά ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, ενώ τα είδη που ζουν σε μεγαλύτερα βάθη εμφάνισαν υψηλότερες συγκεντρώσεις DHA και EPA, σιδήρου, ιωδίου και σεληνίου.
Ακόμη μεγαλύτερη σημασία μπορεί να έχει ο τρόπος με τον οποίο καταναλώνουμε το τρόφιμο. Ολόκληρα ή αποξηραμένα ασπόνδυλα έτειναν να εμφανίζουν υψηλότερες συγκεντρώσεις ορισμένων μετάλλων, όπως σίδηρος, ασβέστιο, ψευδάργυρος, φώσφορος και μαγνήσιο, σε σχέση με τον ωμό μυϊκό ιστό.
Τα θαλασσινά είναι πιο θρεπτικά από τα ψάρια;
Υπάρχουν θρεπτικά συστατικά στα οποία τα μαλάκια, για παράδειγμα, μπορούν να έχουν υψηλότερες συγκεντρώσεις ανά 100 γραμμάρια από τα ψάρια σε Β12, σίδηρο, ιώδιο, μαγγάνιο, μαγνήσιο ή ψευδάργυρο. Όμως, σε άλλα συστατικά, μεταξύ των οποίων η πρωτεΐνη και αρκετά λιπαρά οξέα, τα ψάρια εξακολουθούν να έχουν σημαντικότερο μερίδιο στην παγκόσμια προσφορά θρεπτικών συστατικών. Συνεπώς, οι ερευνητές καταλήγουν στην αξία της ποικιλίας καθώς οι διαφορετικές κατηγορίες υδρόβιων τροφίμων προσφέρουν διαφορετικά διατροφικά πλεονεκτήματα.
Αυτό ίσως είναι και το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα για μια χώρα όπως η Ελλάδα όπου μύδια, στρείδια, γαρίδες, σουπιές, καλαμάρια και χταπόδια είναι οι πρώτες επιλογές μας από την ποικιλία στο ουζερί μέχρι το κυριακάτικο τραπέζι με την οικογένεια.
Δείτε επίσης
Φούσκες: Το θαλασσινό που δεν είναι όστρακο και έχει γεύση συμπυκνωμένης θάλασσας
Σαλάχι: Ένας υποτιμημένος θαλασσινός μεζές – Πώς τρώγεται και τι να προσέχουμε
