Πότε ήταν η τελευταία φορά που αναζητήσατε μια συνταγή στο Ίντερνετ; Όχι για να μάθετε πώς φτιάχνεται η σάλτσα hot honey, αλλά επειδή ψάχνατε πραγματικά ιδέες για το επόμενό σας γεύμα; Καθημερινά περνούν μπροστά από τα μάτια μας αμέτρητα βίντεο, μεταξύ των οποίων και η επόμενη συνταγή που θα μαγειρέψουμε. Ή μήπως όχι; Το TikTok και το Instagram δεν μάς δίνουν απλώς ιδέες· επηρεάζουν όλο και περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε, μαγειρεύουμε και τελικά αντιλαμβανόμαστε το φαγητό.
Η ταχύτητα μπήκε στην κουζίνα
Οι συνταγές δεν εμφανίζονταν πάντα στην οθόνη του κινητού μας. Κάποτε περνούσαν από γενιά σε γενιά μέσα από βιβλία μαγειρικής, γεμάτα σημειώσεις στο περιθώριο και λεκέδες, που μαρτυρούσαν ότι είχαν πράγματι μαγειρευτεί.
Όσοι μεγαλώσαμε στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και στις αρχές του ’00 ζήσαμε μια μεταβατική εποχή όπου συνυπήρχαν διαφορετικοί τρόποι αναζήτησης. Κόβαμε προσεκτικά τις πιο ενδιαφέρουσες σελίδες από τα περιοδικά, τις φυλάγαμε σε ντοσιέ και υποσχόμασταν ότι κάποια στιγμή θα τις δοκιμάσουμε. Οι περισσότερες έμεναν εκεί, όπως συμβαίνει και σήμερα με τις αποθηκευμένες δημοσιεύσεις στο Instagram. Η απόλαυση βρισκόταν περισσότερο στην ανακάλυψη της ιδέας παρά στην παρασκευή της.
Την ίδια περίοδο, οι τηλεοπτικές εκπομπές μαγειρικής έγιναν κομμάτι της ρουτίνας του Σαββατοκύριακού μας και έβαλαν ολόκληρη την οικογένεια στην κουζίνα. Κανείς δεν έβλεπε –ούτε τότε– τον πραγματικό χρόνο που απαιτούσε ένα φαγητό για να ετοιμαστεί, η τηλεόραση είχε ήδη συμπυκνώσει τη διαδικασία. Περίπου εκείνη την εποχή, οι Zillennials γνωρίσαμε και τον Jamie Oliver. Μέσα από τις τηλεοπτικές εκπομπές του και αργότερα από τα βιβλία με τις συνταγές των 30, των 20 και των 15 λεπτών έκανε δημοφιλή την ιδέα ότι το νόστιμο φαγητό δεν απαιτεί ατελείωτες ώρες στην κουζίνα.
Δείτε επίσης:
Γιατί όλοι τρώνε ξαφνικά σαρδέλες στο TikTok;
Όταν το YouTube έγινε η βασική πλατφόρμα βίντεο, ως φοιτητές πια προσπαθούσαμε να μαγειρέψουμε οικονομικά και γρήγορα, οι βιντεοσυνταγές έγιναν τότε ο πιο πρακτικός βοηθός μας. Τις σταματούσαμε, τις ξαναβλέπαμε και μαγειρεύαμε βήμα-βήμα μαζί τους. Και μετά; Ήρθε η πανδημία. Όλος ο κόσμος είχε χρόνο για να μαγειρέψει και το προζύμι μακράς ωρίμασης έγινε ο παγκόσμιος σταρ. Η ανάγκη, όμως, για γρήγορη μαγειρική δεν έπαψε να υπάρχει, με συνταγές όπως τα ζυμαρικά με ντοματίνια και φέτα, που φτιάχνονται πανεύκολα σε ένα σκεύος, να γίνονται γρήγορα δημοφιλή. Από εκείνο το σημείο και μετά η αναζήτηση άλλαξε. Εμείς σταματήσαμε να ψάχνουμε, αφού αρκεί ακόμη και σήμερα να ανοίξουμε το TikTok ή το Instagram και να αφήσουμε τον αλγόριθμο να μας «σερβίρει» την επόμενη ιδέα.
TikTok και Instagram: Η επιτυχία του δευτερολέπτου
Το πρώτο πλάνο είναι σχεδόν πάντα αρκετό. Ένα burger που πιέζεται αργά, μια carbonara που ανακατεύεται μέσα σε ένα κεφάλι παρμεζάνας ή ένα σοκολατένιο κέλυφος που σπάει με το κουτάλι. Δεν παρακολουθούμε ολόκληρη τη διαδικασία, αλλά τις πιο εντυπωσιακές στιγμές της. Τα λάθη, οι δεύτερες προσπάθειες και οι χρόνοι αναμονής εξαφανίζονται. Η συνταγή μοιάζει να πετυχαίνει με την πρώτη.
Οι σημερινές βιντεοσυνταγές έχουν κάτι κοινό με τη σύγχρονη ποπ μουσική. Πρέπει να κερδίσουν αμέσως την προσοχή μας. Στη μουσική υπάρχει ο όρος hook. Είναι εκείνα τα πρώτα δευτερόλεπτα ενός τραγουδιού που σε κάνουν να συνεχίσεις να το ακούς. Το ίδιο συμβαίνει και στις συνταγές που βλέπουμε καθημερινά στο TikTok και το Instagram. Αν η πρώτη εικόνα δεν μας κάνει να σταματήσουμε, η συνταγή έχει ήδη χαθεί από την αρχική μας οθόνη.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές φορές θυμόμαστε τον τρόπο που έλιωσε ένα κομμάτι σοκολάτας ή τον ήχο μιας τραγανής κρούστας περισσότερο από την ίδια τη συνταγή. Ο εγκέφαλός μας ανταποκρίνεται στις γρήγορες ανταμοιβές και τα σύντομα, έντονα ερεθίσματα κρατούν ευκολότερα την προσοχή μας. Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο «Trends in Food Science & Technology» και βασίστηκε στην ανάλυση 377 δημοσιευμένων μελετών υποστηρίζει ότι τα social media δεν αντανακλούν απλώς τις διατροφικές μας συνήθειες, αλλά συμβάλλουν ενεργά στη διαμόρφωσή τους. Μέσα από φωτογραφίες, σύντομα βίντεο, κριτικές και περιεχόμενο που δημιουργούν οι ίδιοι οι χρήστες επηρεάζουν όχι μόνο το τι αγοράζουμε ή ποιο εστιατόριο θα επισκεφτούμε, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το φαγητό πριν ακόμη το δοκιμάσουμε.
Από την οθόνη στο πιάτο μας
Φράσεις όπως «με μόλις πέντε υλικά», «σε ένα μόνο σκεύος», «χωρίς ψήσιμο», «για τεμπέληδες», «εύκολο βραδινό» ή «girl dinner» (πρόχειρο γεύμα που αποτελείται από σνακ) δεν περιγράφουν μόνο μια συνταγή, αλλά λειτουργούν ως μια υπόσχεση ότι θα μαγειρέψουμε γρήγορα. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αλλαγή των τελευταίων χρόνων. Η πρώτη μας σκέψη δεν είναι «τι θα φάμε;», αλλά «πόσο χρόνο χρειάζεται;».
Δείτε επίσης:
Lettuce wrap burger: Φτιάχνουμε το viral burger των In-N-Out Burger – Πόσες θερμίδες γλιτώνετε;
Αυτή η έμφαση στην ταχύτητα επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται το φαγητό. Πολλά από τα πιάτα που γίνονται viral δεν ξεχωρίζουν απλώς επειδή φαίνονται νόστιμα. Ξεχωρίζουν επειδή είναι φτιαγμένα για να τραβούν το βλέμμα. Ο ήχος, η κίνηση και οι κοντινές λήψεις γίνονται μέρος της ίδιας της συνταγής, με το φαγητό να σχεδιάζεται εξαρχής για την εικόνα.
Η κουζίνα του TikTok διαμορφώνει σταδιακά τη δική της αισθητική και τους δικούς της κώδικες. Επηρεάζει πλέον όχι μόνο τους δημιουργούς περιεχομένου, αλλά και τους ίδιους τους σεφ, οι οποίοι γνωρίζουν ότι η πρώτη επαφή ενός πελάτη με ένα πιάτο μπορεί να γίνει πολύ πριν περάσει την πόρτα του εστιατορίου. Ένα πιάτο που φωτογραφίζεται καλά έχει περισσότερες πιθανότητες να κοινοποιηθεί και, τελικά, να φέρει νέους επισκέπτες. Η εικόνα δεν καταγράφει απλώς την εμπειρία, αλλά συμμετέχει στη δημιουργία της.
Γιατί αποθηκεύουμε συνταγές που δεν μαγειρεύουμε ποτέ;
Ο αλγόριθμος, μέσα σε λίγα λεπτά, αναγνωρίζει το είδος του περιεχομένου που μας ενδιαφέρει. Και εμείς μένουμε να παρακολουθούμε το βίντεο, χωρίς να προετοιμαζόμαστε να μαγειρέψουμε ή σημειώνοντας τα υλικά. Πατάμε «αποθήκευση» και προχωράμε στο επόμενο βίντεο, «καταναλώνοντας» όλο και περισσότερο περιεχόμενο. Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Memory» δείχνει ότι το συνεχές πέρασμα από το ένα σύντομο βίντεο στο άλλο φαίνεται να επηρεάζει τη μνήμη περισσότερο απ’ ό,τι το ίδιο το περιεχόμενο. Όταν η εναλλαγή περιορίζεται, η επίδοση των συμμετεχόντων βελτιώνεται, γεγονός που υποδηλώνει ότι η συνεχής μετατόπιση της προσοχής επιβαρύνει περισσότερο τη γνωστική λειτουργία.
Και τελικά, τι τρώμε σήμερα;
Το τυρί cottage, το matcha, το avocado toast και τα smash burgers δεν έγιναν μέρος της καθημερινότητάς μας επειδή τα αναζητήσαμε, αλλά επειδή τα συναντήσαμε ξανά και ξανά στην οθόνη μας, μέχρι που έγιναν οικεία. Με τον ίδιο τρόπο αλλάζουν και οι ίδιες οι συνταγές. Επιβραβεύονται όσες μπορούν να εξηγηθούν γρήγορα, ολοκληρώνονται με λίγα υλικά και υπόσχονται ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα χωρίς μεγάλη αναμονή.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τρώμε πιο πρόχειρα, αλλά η ταχύτητα έγινε ένα ακόμη κριτήριο επιλογής τού τι θα μαγειρέψουμε. Η ουσία της γαστρονομίας, όμως, εξακολουθεί να βρίσκεται στις μικρές λεπτομέρειες και σε όλες εκείνες τις στιγμές που δεν χωρούν σε 30 δευτερόλεπτα. Στις στιγμές που απαιτούν υπομονή, δοκιμές και ανθρώπινη παρουσία. Γιατί μπορεί η ταχύτητα να άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε το φαγητό, αλλά η απόλαυση εξακολουθεί να χρειάζεται τον χρόνο της.
Κεντρική φωτογραφία: Νικόλας Μάστορας / Another Studio
Δείτε επίσης:
Αποδομημένος καφές: δημιουργικότητα, σπατάλη ή ένα ακόμη viral trend
Iced dessert coffee: Η viral τάση που μετατρέπει τον παγωμένο καφέ σε γλυκό
