Πάστα Φλώρα ή pastafrola; Μια Ιταλίδα στην Ελλάδα σε 6 αλμυρές και γλυκές συνταγές

Από την ιταλική crostata στην ελληνική πάστα Φλώρα, η ιστορία ενός γλυκού που ταξίδεψε σε διαφορετικές χώρες, άλλαξε όνομα και απέκτησε τη δική του ταυτότητα.

Αγαπημένο γλυκό της ελληνικής σπιτικής ζαχαροπλαστικής η πάστα Φλώρα. Τριφτή, βουτυρένια ζύμη, μια γενναιόδωρη στρώση καλά δεμένης μαρμελάδας και οι χαρακτηριστικές λωρίδες που σχηματίζουν ρόμβους στην επιφάνεια. Μια συνταγή με απλά υλικά, που συναντάμε σε παλιά τετράδια μαγειρικής και εξακολουθούμε να φτιάχνουμε στα σπίτια μας.

Παρότι όμως την έχουμε συνδέσει με την ελληνική κουζίνα, η καταγωγή της βρίσκεται στην Ιταλία. Εκεί, μάλιστα, το γλυκό έχει διαφορετικό όνομα. Πώς έγινε, λοιπόν, η ιταλική crostata πάστα Φλώρα; Και τι σχέση έχει με την κινηματογραφική ηρωίδα της Μαίρης Αρώνη;

Από την ιταλική pasta frolla στην crostata

Η ιστορία ξεκινά από την pasta frolla, την ιταλική ονομασία της τριφτής ζύμης που χρησιμοποιείται στη ζαχαροπλαστική. Παρασκευάζεται συνήθως με αλεύρι, βούτυρο, ζάχαρη και αυγά και αποτελεί τη βάση για μπισκότα, τάρτες και άλλα γλυκά. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γλυκά που φτιάχνονται με αυτή τη ζύμη είναι η crostata, η ιταλική τάρτα που γεμίζεται με μαρμελάδα, φρούτα ή κρέμα. Στην παραδοσιακή εκδοχή της με μαρμελάδα, η επιφάνεια διακοσμείται με λωρίδες ζύμης, σχηματίζοντας το γνώριμο πλέγμα που συναντάμε και στην ελληνική πάστα Φλώρα.

Η παράδοση των γλυκών με ζύμη και γέμιση φρούτων έχει βαθιές ρίζες στην ιταλική κουζίνα. Ήδη από την Αναγέννηση συναντάμε σχετικές συνταγές σε βιβλία μαγειρικής. Το 1570, ο Ιταλός μάγειρας Μπαρτολομέο Σκάπι (Bartolomeo Scappi) δημοσίευσε το έργο «Opera dell’arte del cucinare» (ένα έργο γαστρονομικής τέχνης) , στο οποίο περιλαμβάνονται παρασκευές με ζύμη, φρούτα, ζάχαρη και μπαχαρικά. Οι συνταγές εκείνης της εποχής διέφεραν από τη σημερινή crostata, όμως, αποτελούν μέρος της μακράς ιστορίας των γλυκών με ζύμη και γέμιση. Με την εξέλιξη της ζαχαροπλαστικής, η crostata με μαρμελάδα καθιερώθηκε ως ένα από τα πιο γνωστά σπιτικά γλυκά της Ιταλίας.

Το ταξίδι στη Νότια Αμερική και η γέμιση από κυδώνι

Η ιστορία του γλυκού συνεχίζεται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα, εκατομμύρια Ιταλοί μετανάστευσαν στη Νότια Αμερική, μεταφέροντας μαζί τους τις διατροφικές τους συνήθειες και τις οικογενειακές τους συνταγές. Στην Αργεντινή, στην Ουρουγουάη και στην Παραγουάη καθιερώθηκε ένα γλυκό με την ονομασία pastafrola, το οποίο διατηρεί τα βασικά χαρακτηριστικά της ιταλικής crostata, αλλά απέκτησε διαφορετικές γεμίσεις.

Η πιο χαρακτηριστική είναι το dulce de membrillo, μια πυκνή πάστα κυδωνιού -αυτό που γνωρίζουμε εμείς ως κυδωνόπαστο- που κόβεται σε κομμάτια και μαλακώνει κατά την παρασκευή της γέμισης. Το κυδώνι είχε ήδη σημαντική θέση στην ισπανική γαστρονομική παράδοση και ο συνδυασμός του με την ιταλική ζύμη δημιούργησε ένα γλυκό που αγαπήθηκε ιδιαίτερα στην Αργεντινή.

Η διάδοσή του αποτυπώνεται και στην ιστορία της τοπικής ζαχαροπλαστικής. Στο Μπουένος Άιρες, το ζαχαροπλαστείο La Pasta Frola, που ιδρύθηκε το 1917 από Ιταλούς μετανάστες, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της παρουσίας του γλυκού στη χώρα ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα.

Σήμερα, εκτός από κυδώνι, η αργεντίνικη pastafrola παρασκευάζεται και με γλυκοπατάτα, μαρμελάδες ή dulce de leche, διατηρώντας τις λωρίδες ζύμης που σχηματίζουν πλέγμα στην επιφάνειά της.

Pasta frolla, pasta frola, pastafrola ή πάστα Φλώρα;

Στα ιταλικά, pasta frolla, με δύο λέξεις και διπλό «l», ονομάζεται η τριφτή ζύμη. Η τάρτα που παρασκευάζεται με αυτήν λέγεται crostata. Επομένως, στην Ιταλία η ονομασία αναφέρεται πρωτίστως στη ζύμη και όχι στο συγκεκριμένο γλυκό.

Στην Αργεντινή και στην Ουρουγουάη χρησιμοποιείται η λέξη pastafrola, με ένα «l» και ενιαία γραφή. Συναντάμε επίσης το pasta frola, σε δύο λέξεις, αλλά και την παραλλαγή pastaflora. Ο FundéuRAE, οργανισμός που ασχολείται με την ορθή χρήση της ισπανικής γλώσσας, συνιστά τη γραφή pastafrola, καθώς βρίσκεται πιο κοντά στην ιταλική προέλευση της λέξης.

Στην Ελλάδα, το γλυκό καθιερώθηκε ως «πάστα φλόρα» ή «πάστα Φλώρα», με τη δεύτερη γραφή να παραπέμπει στο γνωστό γυναικείο όνομα. Η αλλαγή από το frolla στο «φλόρα» φαίνεται να αποτελεί γλωσσική προσαρμογή, χωρίς όμως να γνωρίζουμε πότε ακριβώς εμφανίστηκε ή πώς καθιερώθηκε. Η ταινία «Μια τρελή τρελή οικογένεια» με τη Μαίρη Αρώνη που υποδύεται την «Πάστα Φλώρα» έμεινε στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου για το χιούμορ και τις ατάκες της, κάνοντας το ομώνυμο γλυκό ακόμη πιο αναγνωρίσιμο στο ελληνικό κοινό.

Τι διαφέρει στην ελληνική πάστα Φλώρα;

Στην Ελλάδα χρησιμοποιούμε συνήθως μαρμελάδα βερίκοκο, φράουλα, μήλο ή άλλο φρούτο, ενώ η ζύμη είναι συχνά σχετικά παχιά και τριφτή. Σε αρκετές συνταγές προστίθεται ξύσμα λεμονιού ή πορτοκαλιού, βανίλια ή λίγο μπέικιν πάουντερ, που επηρεάζει την υφή της.

Στην Ιταλία, η crostata μπορεί να έχει λεπτότερη βάση, διαφορετικές αναλογίες ζύμης και γέμισης, ενώ εκτός από μαρμελάδα συναντάμε εκδοχές με κρέμα ζαχαροπλαστικής, ρικότα ή φρέσκα φρούτα.

Στη Νότια Αμερική, η pastafrola ξεχωρίζει κυρίως για τις πυκνές γεμίσεις της, ιδιαίτερα την πάστα κυδωνιού, που δίνει διαφορετική υφή και γεύση στο γλυκό.

6 συνταγές για τη δική μας Πάστα Φλώρα

Η «ελληνική» Πάστα Φλώρα
Διάσημη και αγαπημένη, η πάστα φλώρα έχει κερδίσει μια θέση στο τραπέζι μας. Η βουτυράτη ζύμη της σε συνδυασμό με τη φρουτένια γέμιση μαρμελάδας την καθιστούν από τα κλασικά γλυκά. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Μπισκότα πάστα φλώρα με μαρμελάδα βερίκοκο, δυόσμο και σοκολάτα
Γρήγορη και εύκολη συνταγή μαρμελάδας, με μοναδική γεύση χάρη στην προσθήκη δυόσμου και σοκολάτας. Είναι η ιδανική γέμιση για τα μπισκοτάκια σας. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Πάστα φλώρα με μαρμελάδα πορτοκάλι
Η πιο διάσημη γλυκιά τάρτα, με τα κλασικά «κορδονάκια» ζύμης σε χιαστί σχήμα στην επιφάνεια της, συνοδεύει εξαιρετικά καφέ και τσάι. Σε αυτή τη συνταγή τη φτιάχνουμε με μαρμελάδα πορτοκάλι, αν και μπορείτε να την αντικαταστήσετε με κουμ κουάτ αν έχετε. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Πάστα φλώρα αλμυρή
Η πάστα φλώρα δεν είναι μόνο γλυκιά. Ακόμα και αλμυρή με μια ωραία, καλοφτιαγμένη γέμιση θα κερδίσει τις καρδιές και… τους ουρανίσκους σας. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Πάστα φλώρα αλμυρή με σπανάκι
Μια βουτυράτη πάστα φλόρα στη γλυκιά ή αλμυρή εκδοχή της είναι πάντα ευπρόσδεκτη στο τραπέζι και ταιριάζει σε κάθε περίσταση. Τη φτιάχνουμε λοιπόν με μια ωραία γέμιση με σπανάκι και τυριά και δεν θα μείνει μπουκιά. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.

Μηλόπιτα σαν πάστα φλώρα
Με την ίδια ζύμη που φτιάχνoυμε και την πάστα φλώρα φτιάξαμε κι αυτήν τη μηλόπιτα. Μόνο που αντί για μαρμελάδα τη γεμίσαμε με κυβάκια από μήλα που σοτάραμε και ανακατέψαμε με μπαχαρικά και σταφίδες. Δείτε την πλήρη εκτέλεση της συνταγής εδώ.