Πόσες φορές έχετε νιώσει πείνα και καταλήξατε σε ένα σνακ, χωρίς να είστε σίγουροι αν το χρειαζόσασταν πραγματικά; Στην καθημερινότητα, το σώμα μας συχνά μπερδεύει τη δίψα με την πείνα, στέλνοντας σήματα που δεν ερμηνεύουμε σωστά. Η κατανόηση αυτής της διαφοράς μπορεί να αλλάξει όχι μόνο τον τρόπο που τρώμε, αλλά και το πώς φροντίζουμε τον εαυτό μας.
Είναι πείνα ή δίψα;
Η δίψα και η πείνα είναι δύο από τα πιο βασικά συναισθήματα που νιώθουμε καθημερινά και τα οποία μας θυμίζουν ότι το σώμα μας χρειάζεται νερό ή τροφή για να λειτουργήσει σωστά. Όταν είμαστε διψασμένοι, αισθανόμαστε την ανάγκη να πιούμε νερό, ενώ όταν πεινάμε, νιώθουμε μια επιτακτική επιθυμία για φαγητό. Αυτά τα συναισθήματα δεν είναι τυχαία, είναι τρόποι με τους οποίους το σώμα μας «επικοινωνεί» με τον εγκέφαλο για να μας προστατέψει και να διατηρήσει την ισορροπία του.
Στην καθημερινή μας ζωή, μπορεί να έχουμε μπερδέψει αυτά τα αισθήματα. Για παράδειγμα, κάποιες φορές νομίζουμε ότι πεινάμε ενώ στην πραγματικότητα είμαστε διψασμένοι. Ή, αντίστροφα, μπορεί να θέλουμε νερό αλλά να νομίζουμε ότι χρειαζόμαστε ένα σνακ. Αυτή η σύγχυση οφείλεται στη σύνθετη συνεργασία του εγκεφάλου με τα σήματα που παίρνει από το σώμα μας.
Αυτά τα συναισθήματα μπορούν να θεωρηθούν καταστάσεις ώθησης (ή «κατάσταση κινητοποίησης»), δηλαδή εσωτερικές ανάγκες που μας κινητοποιούν να αναζητήσουμε αυτό που χρειαζόμαστε, είτε νερό είτε τροφή. Όταν καλύψουμε την ανάγκη, η ένταση του αισθήματος μειώνεται και το σώμα επιστρέφει σε ισορροπία.
Η κατανόηση της δίψας και της πείνας είναι σημαντική όχι μόνο για την καθημερινή ζωή, αλλά και για την υγεία. Για παράδειγμα, η μη αναγνώριση της δίψας στους ηλικιωμένους μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση, ενώ η ανισορροπία στα σήματα πείνας μπορεί να συμβάλει σε παχυσαρκία ή διατροφικές διαταραχές.
Γιατί το αίσθημα της δίψας και το αίσθημα της πείνας συγχέονται
Το αίσθημα της δίψας (thirst) και το αίσθημα της πείνας (hunger) είναι δύο θεμελιώδεις εσωτερικές (interoceptive) κινήσεις που διέπουν τη συμπεριφορά επιβίωσης, η ρύθμιση του υδατικού ισοζυγίου και τη διατήρηση της ενεργειακής ισορροπίας αντίστοιχα. Αν και εξυπηρετούν διαφορετικές ομοστατικές ανάγκες (υγρά – ενέργεια), στα νευροβιολογικά δίκτυα υπάρχει σημαντική αλληλεπίδραση και επικάλυψη, που εξηγεί το γιατί τα υποκειμενικά αισθήματα μερικές φορές συγχέονται.
Η δίψα εξασφαλίζει τη διατήρηση του υδατικού και ηλεκτρολυτικού ισοζυγίου, ενώ η πείνα ρυθμίζει την ενεργειακή ισορροπία του οργανισμού. Στο επίπεδο του εγκεφάλου, οι πληροφορίες από την περιφέρεια μετατρέπονται σε υποκειμενικά αισθήματα μέσω πολύπλοκων κυκλωμάτων, ορμονικών σημάτων και νευρωνικών δικτύων.
Θυμηθείτε ότι: οι μηχανισμοί είναι διαφορετικοί αλλά τα συμπτώματα ίδια.
Το αίσθημα της δίψας
Η δίψα εμφανίζεται όταν το σώμα καταλάβει ότι λείπει νερό ή ότι το αίμα έχει περισσότερο αλάτι. Ο εγκέφαλος έχει ειδικά σημεία που το αντιλαμβάνονται αυτό και μας κάνουν να θέλουμε να πιούμε νερό. Όταν μειώνεται ο όγκος του αίματος ή αλλάζει η πίεση, στέλνονται σήματα που αυξάνουν τη δίψα. Ορμόνες βοηθούν το σώμα να κρατήσει νερό και να μας ωθήσουν να πιούμε. Γι’ αυτό ένα ποτήρι νερό μπορεί να μειώσει προσωρινά τη δίψα, ακόμα κι αν δεν έχουμε ενυδατωθεί πλήρως.
Το αίσθημα της πείνας
Η πείνα ρυθμίζεται από ορμόνες. Η γκρελίνη αυξάνεται πριν από το φαγητό και ανοίγει την όρεξη. Η λεπτίνη και η ινσουλίνη βοηθούν να μειωθεί η όρεξη και να νιώσουμε κορεσμό. Όταν τρώμε, το στομάχι στέλνει σήματα στον εγκέφαλο ότι έχουμε φάει αρκετά.
Πώς το ελέγχει ο εγκέφαλος; Ο υποθάλαμος είναι το βασικό κέντρο που ελέγχει την πείνα και τη δίψα. Συνδυάζει πληροφορίες από το σώμα, τις ορμόνες και το πεπτικό σύστημα, ώστε να αποφασίσει αν χρειαζόμαστε φαγητό ή νερό.
Θυμηθείτε ότι: η ενυδάτωση ως καθημερινή πράξη φροντίδας
Παρότι το νερό είναι ίσως η πιο υποτιμημένη παράμετρος ευεξίας, η επιστήμη δείχνει ότι ακόμη και μικρή αφυδάτωση επηρεάζει:
- την καθαρότητα σκέψης
- την ενέργεια
- την ικανότητα συγκέντρωσης
- την καρδιαγγειακή λειτουργία
- τον μεταβολισμό
Επομένως, την επόμενη φορά που θα σκεφτείτε να τσιμπολογήσετε, αναρωτηθείτε πριν, μήπως δεν έχω πιει αρκετό νερό σήμερα;
*Η Κλεοπάτρα Αρέστη είναι Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Υποψήφια Διδάκτωρ του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών, MSc. Αθλητική Διατροφή, Χαρακόπειο Πανεπιστήμιο, Master Practitioner on Eating Disorders & Obesity
Δείτε επίσης
Το πρωινό που καθορίζει πώς θα φάμε όλη την ημέρα
Γιατί οι δίαιτες τον Ιανουάριο συνήθως αποτυγχάνουν (και πώς να το αποφύγετε)
