Η μελαμίνη υπάρχει και σε σκεύη κουζίνας, για τα οποία οι επιστημονικοί φορείς δίνουν συγκεκριμένες οδηγίες ασφαλούς χρήσης. Τι αναφέρει η πρόσφατη τεχνική έκθεση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA).
Οι περισσότεροι γνωρίζουμε τη μελαμίνη ως υλικό που χρησιμοποιείται στα ντουλάπια της κουζίνας, στα ράφια και στις επιφάνειες επίπλων. Αυτό που ενδεχομένως δεν γνωρίζουμε είναι ότι χρησιμοποιείται και για την κατασκευή πιάτων, μπολ, δίσκων και άλλων σκευών που έρχονται καθημερινά σε επαφή με το φαγητό μας. Μάλιστα, αρκετά από αυτά μοιάζουν με πορσελάνινα ή κεραμικά, παρότι είναι κατασκευασμένα από συνθετική ρητίνη.
Η χρήση τους δεν είναι απαραίτητα επικίνδυνη. Ωστόσο, υπάρχουν περιορισμοί που αξίζει να γνωρίζουμε, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ζεστά φαγητά και υψηλές θερμοκρασίες.
Τι είναι η μελαμίνη και πού τη συναντάμε στην κουζίνα;
Η μελαμίνη είναι μια χημική ένωση που χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, στην παραγωγή συνθετικών ρητινών. Στην επιπλοποιία, οι ρητίνες αυτές χρησιμοποιούνται σε επιφανειακές επενδύσεις και διακοσμητικά φύλλα που καλύπτουν συνήθως ξύλινα υποστρώματα.
Στα σκεύη κουζίνας, η μελαμίνη συνδυάζεται με φορμαλδεΰδη για την παραγωγή μιας σκληρής, ανθεκτικής ρητίνης. Το αποτέλεσμα είναι ένα υλικό που μπορεί να πάρει διαφορετικά σχήματα και χρώματα, δεν σπάει εύκολα και είναι αρκετά ελαφρύτερο από την πορσελάνη.
Από μελαμινούχα ρητίνη μπορούν να κατασκευαστούν πιάτα φαγητού, μπολ δημητριακών, σαλατιέρες, πιατέλες σερβιρίσματος, δίσκοι, παιδικά σετ φαγητού και ορισμένα εργαλεία κουζίνας, όπως κουτάλες και σπάτουλες. Τα συναντάμε σε σπίτια, εξοχικά, χώρους εστίασης, μπουφέδες και καταστήματα με είδη για πικνίκ ή κάμπινγκ. Η αντοχή τους στα χτυπήματα είναι ένας από τους βασικούς λόγους που χρησιμοποιούνται τόσο συχνά.
Πώς καταλαβαίνουμε αν ένα σκεύος είναι από μελαμίνη;
Δεν είναι πάντα εύκολο. Ένα πιάτο μελαμίνης μπορεί να μοιάζει με κεραμικό, ενώ ένα μπολ μπορεί να θυμίζει κοινό πλαστικό. Η εμφάνιση, το βάρος ή ο ήχος που κάνει όταν το χτυπάμε δεν αρκούν για ασφαλή αναγνώριση.
Ο πιο αξιόπιστος τρόπος είναι να ελέγξουμε τη συσκευασία, την ετικέτα ή τις πληροφορίες του κατασκευαστή. Μπορεί να αναγράφονται οι όροι «melamine», «melamine resin» ή «melamine-formaldehyde resin». Σε ορισμένα προϊόντα συναντάμε επίσης τη συντομογραφία MF.
Αν δεν υπάρχει σχετική ένδειξη, μπορούμε να αναζητήσουμε τα χαρακτηριστικά του προϊόντος στην ιστοσελίδα της εταιρείας. Πρέπει, επίσης, να γνωρίζουμε ότι το σύμβολο με το ποτήρι και το πιρούνι δηλώνει καταλληλότητα για επαφή με τρόφιμα, όχι όμως ότι το σκεύος είναι κατάλληλο για κάθε θερμοκρασία ή για χρήση στον φούρνο μικροκυμάτων.
Γιατί χρειάζεται προσοχή στα ζεστά φαγητά;
Το ζήτημα που απασχολεί τους επιστήμονες είναι η πιθανή μεταφορά μελαμίνης και φορμαλδεΰδης από το υλικό στο τρόφιμο. Η μεταφορά μπορεί να αυξηθεί όταν το σκεύος εκτίθεται σε υψηλές θερμοκρασίες, ιδιαίτερα όταν έρχεται σε επαφή με όξινα τρόφιμα. Επομένως, ένα μπολ που χρησιμοποιούμε για κρύα σαλάτα δεν έχει τις ίδιες συνθήκες χρήσης με ένα σκεύος στο οποίο βάζουμε ζεστή σούπα.
Το γερμανικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Αξιολόγησης Κινδύνων (BfR) συστήνει να μη χρησιμοποιούνται σκεύη από μελαμινούχα ρητίνη για ζεστά τρόφιμα και ροφήματα, κατά το μαγείρεμα ή στον φούρνο μικροκυμάτων. Για κρύα ή χλιαρά τρόφιμα, αντίθετα, δεν αναμένονται επιπτώσεις στην υγεία από τη συνήθη χρήση τους.
Τι έδειξε η νεότερη επιστημονική έκθεση της EFSA;
Στις 18 Σεπτεμβρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) δημοσίευσε τεχνική έκθεση σχετικά με χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται σε πλαστικά υλικά τα οποία έρχονται σε επαφή με τρόφιμα.
Οι επιστήμονες εξέτασαν 23 ουσίες που έχουν χαρακτηριστεί ως ουσίες πολύ υψηλής ανησυχίας. Από αυτές, επτά εξετάστηκαν αναλυτικότερα και η μελαμίνη ήταν η μόνη για την οποία εντοπίστηκαν δεδομένα που ενδέχεται να δικαιολογούν νέα αξιολόγηση της ασφάλειάς της. Το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε σε μελέτες σε πειραματόζωα, οι οποίες κατέγραψαν πιθανές επιδράσεις στην ανδρική αναπαραγωγική υγεία σε χαμηλότερες δόσεις από αυτές που είχαν χρησιμοποιηθεί ως σημείο αναφοράς στην προηγούμενη αξιολόγηση της EFSA, το 2010.
Τι ισχύει για τα σκεύη από μπαμπού;
Μια ιδιαίτερη κατηγορία είναι τα σκεύη που κυκλοφορούσαν ως προϊόντα από μπαμπού. Αρκετά από αυτά δεν ήταν κατασκευασμένα αποκλειστικά από φυσικό μπαμπού, αλλά από μελαμινούχα ρητίνη στην οποία είχαν προστεθεί ίνες ή σκόνη μπαμπού.
Το BfR έχει επισημάνει ότι τέτοια προϊόντα μπορούν να απελευθερώνουν μεγαλύτερες ποσότητες μελαμίνης και φορμαλδεΰδης, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται με ζεστά τρόφιμα και ροφήματα. Η χρήση μπαμπού και άλλων μη εγκεκριμένων φυτικών προσθέτων σε αυτά τα πλαστικά υλικά δεν επιτρέπεται βάσει της σχετικής ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Το ζήτημα έχει απασχολήσει και τις ελληνικές ελεγκτικές αρχές. Στις 18 Αυγούστου 2026, ο ΕΦΕΤ ανακοίνωσε την ανάκληση πιάτων, δοχείων φαγητού και σετ κουταλών που πωλούνταν ως προϊόντα μπαμπού. Οι εργαστηριακές αναλύσεις του Γενικού Χημείου του Κράτους έδειξαν ότι ήταν κατασκευασμένα από ρητίνη μελαμίνης. Ο ΕΦΕΤ διαπίστωσε παραπλανητική παρουσίαση της σύνθεσής τους και μη συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα πλαστικά υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα. Ζήτησε την ανάκληση των συγκεκριμένων προϊόντων και των ομοειδών τους, καλώντας όσους τα είχαν αγοράσει να μην τα χρησιμοποιήσουν.
Πρέπει να πετάξουμε τα σκεύη μελαμίνης;
Δεν υπάρχει λόγος να απομακρύνουμε αυτομάτως όλα τα σκεύη μελαμίνης από την κουζίνα. Χρειάζεται όμως να προσέξουμε πώς τα χρησιμοποιούμε. Για το καθημερινό σερβίρισμα κρύων τροφίμων, όπως σαλάτες, φρούτα ή κρύα σνακ, τα σκεύη που είναι κατάλληλα για επαφή με τρόφιμα μπορούν να συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται.
Αντίθετα, αποφεύγουμε να βάζουμε μέσα τους ζεστή σούπα, φρεσκοβρασμένο τσάι, καφέ ή άλλα ζεστά τρόφιμα και ροφήματα. Δεν τα χρησιμοποιούμε στον φούρνο μικροκυμάτων ούτε ως εργαλεία για ανακάτεμα κατά το μαγείρεμα.
Επίσης, ελέγχουμε την επιφάνειά τους. Αν έχει χάσει τη γυαλάδα της, εμφανίζει έντονες φθορές, ρωγμές ή αλλοιώσεις, είναι προτιμότερο να αντικαταστήσουμε το σκεύος, καθώς η φθορά μπορεί να επιταχύνει την αποδόμηση του υλικού.
