Η κορτιζόλη είναι μια στεροειδής ορμόνη που ανήκει στην κατηγορία των γλυκοκορτικοειδών και παράγεται από τα επινεφρίδια. Συμμετέχει στην απόκριση του οργανισμού σε στρεσογόνα ερεθίσματα, γι’ αυτό και είναι ευρέως γνωστή ως «ορμόνη του στρες», ενώ τα επίπεδά της στο αίμα επηρεάζονται και από τη διατροφή μας.
Η κορτιζόλη παράγεται φυσιολογικά και χωρίς στρες, γι’ αυτό και ο ρόλος της δεν περιορίζεται μόνο στη διαχείρισή του, αλλά βοηθά στην παραγωγή γλυκόζης, συμβάλλει στην κινητοποίηση των αποθεμάτων ενέργειας, όπως το λίπος και οι υδατάνθρακες, υποστηρίζει την αντίδραση του οργανισμού στο στρες, ενεργοποιώντας μηχανισμούς που βοηθούν να ανταποκριθούμε σε απαιτητικές καταστάσεις, και μειώνει την φλεγμονή.
Η κορτιζόλη και ο ρόλος της διατροφής
Η επιστημονική βιβλιογραφία υπογραμμίζει οτι η διατροφή, αλλά και η χρονοδιατροφή, δηλαδή ο χρόνος κατανάλωσης των γευμάτων, μπορούν να επηρεάσουν την έκκριση κορτιζόλης, όχι μόνο την ποσότητα, αλλά και τον κύκλο της μέσα στην ημέρα.
Η κορτιζόλη ακολουθεί τον κιρκάδιο ρυθμό: συνήθως είναι υψηλότερη το πρωί και χαμηλότερη το βράδυ, καθώς εκκρίνεται φυσιολογικά με ένα ημερἠσιο μοτίβο, με τα υψηλότερα επίπεδα της να είναι μεταξύ 6 και 8 το πρωί γι’αυτό θεωρείται και «η ορμόνη του φωτός», ενώ τα χαμηλότερα επίπεδα της παρατηρούνται τα μεσάνυχτα. Επομένως, η ώρα μέτρησης έχει μεγάλη σημασία.
Όταν η έκκριση της απορρυθμίζεται, μπορεί να επηρεαστεί και ο φυσιολογικός κιρκάδιος ρυθμός.

Σύμφωνα με άρθρο που δημοσιεύτηκε το 2025, η παράλειψη πρωινού συνδέεται με καθυστέρηση της ώρας έκκρισης (αντί να είναι υψηλή νωρίς το πρωί, παρατηρείται αργότερα μέσα στην ημέρα), με αποτέλεσμα να επηρεάζεται ο κιρκάδιος ρυθμός και κατ’ επέκταση να δημιουργείται δυσλειτουργία στον άξονα του στρες.
Από την άλλη πλευρά, η αποφυγή κατανάλωσης γευμάτων αργά το βράδυ συμβάλλει στη διατήρηση ενός καλύτερου μεταβολικού προφίλ και ενός φυσιολογικού ημερήσιου ρυθμού έκκρισης κορτιζόλης.
Ποια τρόφιμα επηρεάζουν την έκκρισή της
Τα ω-3 λιπαρά οξέα, τα αντιοξειδωτικά και οι πολυφαινόλες ενδέχεται να συμβάλλουν στη ρύθμισή της στο αίμα, μέσω μηχανισμών που σχετίζονται με τη φλεγμονή, το οξειδωτικό στρες και τη λειτουργία του άξονα υποθαλάμου–υπόφυσης–επινεφριδίων. Συνεπώς, όσον αφορά τη σύσταση των γευμάτων, ενδιαφέρον παρουσιάζουν:
- Τα ω-3 λιπαρά οξέα
- Τα αντιοξειδωτικά
- Οι πολυφαινόλες
Ενδέχεται να συμβάλλουν στη ρύθμιση της έκκρισης κορτιζόλης σε στρεσογόνες συνθήκες.
Τρόφιμα πλούσια σε ω-3 λιπαρά οξέα αποτελούν:
- τα λιπαρά ψάρια, όπως ο σολομός, οι σαρδέλες, ο γαύρος
- οι σπόροι όπως ο λιναρόσπορος, οι σπόροι chia και ο κολοκυθόσπορος
- τα εμπλουτισμένα τρόφιμα
Τρόφιμα πλούσια σε αντιοξειδωτικά και πολυφαινόλες αποτελούν:
- τα πολύχρωμα φρούτα και λαχανικά, όπως τα μούρα, το ρόδι, οι φράουλες, τα πορτοκάλια, το παντζάρι, η ντομάτα, η μελιτζάνα, το καρότο και το πράσινο τσάι.
Δείτε επίσης
Ρόδι: Η διατροφική αξία του και πώς να το απολαμβάνουμε συχνότερα

Το διατροφικό πρότυπο που βελτιώνει την ορμόνη του στρες
Πέρα από μεμονωμένα θρεπτικά συστατικά, έχουν μελετηθεί και συνολικά διατροφικά πρότυπα ως προς την επίδρασή τους στα επίπεδα κορτιζόλης.
Σε κλινική μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2023, άτομα με κοιλιακή παχυσαρκία χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες, καθεμία από τις οποίες ακολούθησε διαφορετικό διατροφικό πρότυπο. Μετά από 18 μήνες παρατηρήθηκε ότι η ομάδα που ακολούθησε ενισχυμένο μεσογειακό πρότυπο διατροφής, με αυξημένη κατανάλωση φυτικών τροφίμων πλούσιων σε πολυφαινόλες, παρουσίασε τη μεγαλύτερη μείωση στην πρωινή κορτιζόλη νηστείας, περίπου 1,8%. Επιπλέον, το κλασικό μεσογειακό πρότυπο εμφάνισε μείωση περίπου 1,6%. Τέλος, η ομάδα ελέγχου, που ακολούθησε γενικές οδηγίες υγιεινής διατροφής χωρίς συγκεκριμένο πρότυπο, δεν παρουσίασε στατιστικά σημαντική μεταβολή.
Τα αποτελέσματα αυτά οδηγούν στο συμπέρασμα ότι όταν συνδυάζεται ένα μακροχρόνιο μεσογειακό μοντέλο διατροφής με τρόφιμα πλούσια σε φυτικά συστατικά και πολυφαινόλες, τότε ρυθμίζονται τα επίπεδα κορτιζόλης και ο μεταβολισμός συνολικά.
Προκύπτει, δηλαδή, ότι η ρύθμιση της κορτιζόλης δεν εξαρτάται από έναν μόνο παράγοντα, αλλά από το σύνολο των καθημερινών μας συνηθειών. Μέσα από μικρές και σταθερές αλλαγές στη διατροφή, τον ύπνο, τη φυσική δραστηριότητα και τη διαχείριση του στρες, μπορούμε να χτίσουμε μια καλύτερη καθημερινή ρουτίνα, δημιουργώντας μια καλύτερη υγεία.
Πώς μετρώνται τα επίπεδα κορτιζόλης
Ο προσδιορισμός των επιπέδων κορτιζόλης γίνεται είτε μέσω αιματολογικής εξέτασης, είτε μέσω του σάλιου, είτε μέσω των ούρων.
Για αξιόπιστα αποτελέσματα, απαιτείται νηστεία 8–12 ωρών πριν από την αιμοληψία.
Χρόνια αυξημένη κορτιζόλη
Όταν τα επίπεδα της είναι χρονίως αυξημένα έχουν μια πιο σύνθετη επίδραση στον οργανισμό. Η χρόνια αύξηση της συνδέεται με:
- Αυξημένο κοιλιακό λίπος
- Υψηλή αρτηριακή πίεση
- Αυξημένο σάκχαρο
Τι μπορεί να προκαλέσει η χρόνια αύξηση της κορτιζόλης
- Μυϊκή αδυναμία
- Οστική απώλεια
- Λεπτό και ευαίσθητο δέρμα
- Διαταραχές στη διάθεση
Σε σοβαρές και παρατεταμένες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζεται με το σύνδρομο Cushing.
Δείτε επίσης
Δεν τρώτε γαλακτοκομικά; 10 τροφές πλούσιες σε ασβέστιο

Πώς μπορούμε να μειώσουμε την κορτιζόλη
Η βελτίωση των αυξημένων τιμών κορτιζόλης εξαρτάται κυρίως από την αιτία. Αν οφείλεται σε ιατρική αιτία, όπως το σύνδρομο Cushing, τότε απαιτείται εξειδικευμένη φαρμακευτική ή άλλη ιατρική παρέμβαση. Εάν, όμως, η αύξηση οφείλεται σε χρόνιο στρες ή σε παράγοντες τρόπου ζωής, τότε απλές αλλά συστηματικές αλλαγές μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη ρύθμιση της:
- Καλύτερη ποιότητα ύπνου (7-9 ώρες)
- Μείωση του στρες
- Τακτική σωματική δραστηριότητα
- Διαχείριση βάρους
- Ισορροπημένη διατροφή