Τι κοινό έχουν ένας ελαιώνας, ένα ελαιόλαδο και ένα ψάρι; Στα Πηγάδια της Ερμιόνης, εκεί όπου 1.150 ελαιόδεντρα φτάνουν μέχρι τη θάλασσα, γνωρίσαμε το Menelaos και την ιστορία πίσω από το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο για ψάρια και θαλασσινά που υπογράφει ο σεφ Λευτέρης Λαζάρου.

Το πρώτο πρωινό άνοιξα το παντζούρι και είδα ανθρώπους να μαζεύουν ελιές λίγα μέτρα από το παράθυρό μου. Η συγκομιδή είχε ήδη αρχίσει. Ανάμεσα στα δέντρα διακρίνονταν οι κινήσεις τους και για λίγο έμεινα να παρακολουθώ.

Βρισκόμουν στα Πηγάδια της Ερμιονίδας, στην Αργολίδα, στο Villa Asterias, το κτήμα του Ράινερ και της Κάτιας Νάγκελ. Ένα μέρος όπου τα σπίτια δεν έχουν χτιστεί στην άκρη του ελαιώνα, αλλά βρίσκονται μέσα του. Οι ελιές απλώνονται γύρω από τα λευκά σπίτια, συνεχίζουν προς τη θάλασσα και καταλήγουν σχεδόν στο νερό.

Περπατώντας ανάμεσά τους, βλέπεις την Ύδρα και τα γύρω νησιά. Αρκεί να αλλάξεις κατεύθυνση για να βρεθείς απέναντι σε μια διαφορετική εικόνα: ελαιόδεντρα, μεσογειακή βλάστηση, πλαγιές, θάλασσα. Κι αν μείνεις αρκετές ώρες, διαπιστώνεις ότι ακόμη και ο ορίζοντας δεν παραμένει ίδιος. Η ηλιοφάνεια δίνει τη θέση της στη συννεφιά, η βροχή αλλάζει τις αποχρώσεις του νερού, ο ουρανός καθαρίζει και το φως της δύσης απλώνεται πάνω από τα νησιά.

Είναι ένα τοπίο αναγνωρίσιμα ελληνικό, αλλά με μια σπάνια συνέχεια μεταξύ στεριάς και θάλασσας που δεν αποτελεί μόνο το περιβάλλον όπου παράγεται το ελαιόλαδο. Σύμφωνα με τον Ράινερ, οι ιδιαίτερες συνθήκες της περιοχής έχουν σημασία και για την καλλιέργεια.

Το μικροκλίμα της Ερμιονίδας

Ο Ράινερ Νάγκελ, έχοντας δίπλα του τον γεωπόνο Διονύση Μπασιμακόπουλο, μιλά για το μικροκλίμα με την ίδια προσοχή που αφιερώνει αργότερα στις τιμές του ελαιολάδου και στις τεχνικές λεπτομέρειες της έκθλιψης.

Εξηγεί ότι τα βουνά πίσω από το κτήμα περιορίζουν την έκθεση στους βόρειους ανέμους, ενώ η θέση του εξασφαλίζει αρκετές ώρες ηλιοφάνειας στους ελαιώνες. Αναφέρεται στο έδαφος, στις θερμοκρασίες και στις βροχοπτώσεις, που τα τελευταία δύο χρόνια, όπως λέει, ήταν επαρκείς για τις ανάγκες των δέντρων. «Έχουμε μια πολύ καλή βάση για να παράγουμε ελαιόλαδο υψηλής ποιότητας», υποστηρίζει, αναφερόμενος στην Ερμιονίδα, την περιοχή που γνωρίζει καλά. Η γειτνίαση με τη θάλασσα είναι ένα ακόμη χαρακτηριστικό που θεωρεί σημαντικό. Πιστεύει, μάλιστα, ότι η Κορωνέικη της περιοχής αποκτά διαφορετική γευστική έκφραση από την ίδια ποικιλία όταν καλλιεργείται αλλού, κάτι που ο ίδιος συνδέει με το σύνολο των τοπικών συνθηκών.

Στο κτήμα υπάρχουν 1.150 ελαιόδεντρα, από τις ποικιλίες Κορωνέικη και Μανάκι. Ο Ράινερ δείχνει ιδιαίτερη προτίμηση στο δεύτερο, το οποίο περιγράφει ως ήπιο, κομψό και φρουτώδες, με χαρακτηριστικά που μπορούν να δώσουν ενδιαφέροντα αποτελέσματα όταν συνδυάζεται με την πιο έντονη Κορωνέικη. Το Μανάκι αποτελεί για εκείνον και μια ευκαιρία διαφοροποίησης του ελαιολάδου της Ερμιονίδας. Γι’ αυτό αναζητά επιπλέον εκτάσεις με δέντρα της συγκεκριμένης ποικιλίας, ενώ μέρος του ελαιολάδου που χρειάζεται για τα blends του MENELAOS προέρχεται ήδη από συνεργαζόμενο παραγωγό.

Τρία ελαιόλαδα κάτω από τις ελιές

Μέσα στον ελαιώνα, δίπλα σε μια επιβλητική, υπεραιωνόβια ελιά, ανάμεσα σε λεβάντες και αρωματικά φυτά, μας περιμένουν μεγάλα λευκά τραπέζια με γαλάζιες καρέκλες, εμπνευσμένα από την ελληνική ταβέρνα. Πάνω τους βρίσκονται τα χαρακτηριστικά μπλε ποτήρια γευσιγνωσίας ελαιολάδου, γυάλινες κανάτες με νερό και πράσινα μήλα. Ο ήλιος περνά ανάμεσα από τα κλαδιά και τα ποτήρια σχηματίζουν βαθιές μπλε σκιές στη λευκή επιφάνεια.

Σε ένα διπλανό τραπέζι βρίσκεται ένα μεγάλο, στρογγυλό καρβέλι με καλοψημένη κόρα. Το έχει ζυμώσει και ψήσει νωρίς το πρωί η κυρία Κατερίνα. Σε αυτό το ήρεμο περιβάλλον δοκιμάζουμε τρία εξαιρετικά παρθένα ελαιόλαδα, ένα ισπανικό, ένα ιταλικό και ένα ελληνικό. Και τα τρία κορυφαία στην κατηγορία τους. Όταν έρχεται η ώρα να επιλέξουμε ποιο μας άρεσε περισσότερο, η προτίμηση είναι ομόφωνη: το ελληνικό.

Η γευσιγνωσία τελειώνει, αλλά η συζήτηση για το ελληνικό ελαιόλαδο μόλις έχει αρχίσει. Θα συνεχιστεί λίγο αργότερα, στο μεγάλο τραπέζι του σπιτιού, με τον Ράινερ να εξηγεί γιατί η παραγωγή ενός εξαιρετικού ελαιολάδου δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει την εμπορική του επιτυχία.

Στο μεγάλο τραπέζι της Κάτιας

Η κουζίνα του Villa Asterias είναι σχεδόν ολόλευκη. Το φως μπαίνει από μεγάλα παράθυρα και στους τοίχους υπάρχουν έργα τέχνης, αρκετά από τα οποία φέρουν την υπογραφή της Κάτιας Νάγκελ. Στο κέντρο βρίσκεται ένα μεγάλο τραπέζι με χρώματα που συναντάμε και έξω: πράσινο από τις ελιές, μπλε από τον ουρανό, μωβ από τις λεβάντες και τα βότανα. Εδώ συγκεντρωνόμαστε για πρωινό, αλλά και για τις συζητήσεις που συνεχίζονται μέχρι το βράδυ. Το τραπέζι γεμίζει άλλοτε με καφέ, χυμούς, μέλι και μαρμελάδες, άλλοτε με παραδοσιακές πίτες και αργότερα με φαγητό και κρασί.

Η Κάτια και ο Ράινερ έχουν διαγράψει επαγγελματική πορεία στον χώρο των επιχειρήσεων και της συμβουλευτικής. Η ενασχόλησή τους με το ελαιόλαδο τούς οδήγησε και σε εξειδικευμένη εκπαίδευση στη γευσιγνωσία. Το 2026 απέκτησαν σχετική πιστοποίηση, έχοντας προηγουμένως δοκιμάσει, όπως αφηγείται ο Ράινερ, εκατοντάδες ελαιόλαδα από όλο τον κόσμο. Θυμάται ιδιαίτερα το άγχος της τυφλής γευσιγνωσίας, όπου έπρεπε να αναγνωρίσουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, επίπεδα έντασης και πιθανά ελαττώματα.

Η συζήτηση περνά από τη γεύση στην αγορά και εδώ ο Ράινερ έχει πολλά να πει.

«Ένα πολύ ακριβό χόμπι»

«Φανταστείτε έναν καταναλωτή μπροστά στο ράφι», μας λέει. «Βλέπει εκατοντάδες διαφορετικά ελαιόλαδα. Όλα γράφουν εξαιρετικό παρθένο. Πώς θα αποφασίσει ποιο να αγοράσει;» Για τον ίδιο, ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της αγοράς είναι ότι ο καταναλωτής δυσκολεύεται να καταλάβει τις πραγματικές διαφορές ανάμεσα στα προϊόντα. Οι ποικιλίες, τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά και οι χρήσεις τους δεν είναι αυτονόητα, ιδιαίτερα σε χώρες χωρίς μεγάλη παράδοση στην ελαιοκαλλιέργεια.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που δημιούργησαν διαφορετικές επιλογές MENELAOS, μεταξύ των οποίων τις Classic, Select και Fish & Seafood. Θέλουν να διευκολύνουν τον καταναλωτή να επιλέξει ένα ελαιόλαδο με βάση και τη χρήση του.

Η δημιουργία, όμως, μιας μάρκας είναι πολύ διαφορετική υπόθεση από την παραγωγή ενός καλού ελαιολάδου. Ο Ράινερ εξηγεί ότι στην Ερμιονίδα πολλοί μικροί παραγωγοί εξακολουθούν να διαθέτουν το προϊόν τους χύμα, συχνά σε Ιταλούς αγοραστές. Έτσι εξαρτώνται από τις διακυμάνσεις της διεθνούς τιμής, την ώρα που το κόστος καλλιέργειας και συγκομιδής παραμένει υψηλό.

Η δική του επιλογή είναι να επενδύσει στην ποιότητα, στην τυποποίηση και στην ανάπτυξη μιας αναγνωρίσιμης μάρκας. Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η προσπάθεια είναι πολύ πιο δύσκολη απ’ όσο είχε υπολογίσει. «Λέω στους φίλους μου ότι είναι ένα πολύ ακριβό χόμπι», σχολιάζει γελώντας. Δεν πρόκειται για σχήμα λόγου. Μιλά ανοιχτά για τις συνεχείς επενδύσεις, την αργή ανάπτυξη των πωλήσεων και τις ζημιές που εξακολουθεί να καταγράφει η επιχείρηση.

Η παραγωγή τους την προηγούμενη χρονιά ξεπέρασε τα 3.000 λίτρα. Καθώς τα δέντρα μεγαλώνουν, εκτιμά ότι η ποσότητα από τις υπάρχουσες καλλιέργειες μπορεί σταδιακά να φτάσει τα 8.000 έως 10.000 λίτρα. Παράλληλα, σχεδιάζει να επεκτείνει τις εκτάσεις και να αυξήσει τις συνεργασίες με άλλους παραγωγούς.

Η ποιότητα δεν κρίνεται μόνο στον ελαιώνα

Όταν η κουβέντα φτάνει στα ελαιοτριβεία, ο Ράινερ γίνεται ιδιαίτερα αναλυτικός. Περιγράφει σύγχρονες εγκαταστάσεις στην Ιταλία, στην Κροατία και στη Σλοβενία, όπου ελέγχονται η θερμοκρασία και η παρουσία οξυγόνου σε διαφορετικά στάδια της επεξεργασίας.

Εξηγεί ότι η προστασία της ελαιοζύμης από την υπερβολική έκθεση στο οξυγόνο, η σωστή διαχείριση της θερμοκρασίας και το έγκαιρο φιλτράρισμα μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά το τελικό αποτέλεσμα. Θα ήθελε να δει περισσότερες αντίστοιχες επενδύσεις και στην Ερμιονίδα. Αναγνωρίζει, όμως, ότι ένα σύγχρονο ελαιοτριβείο απαιτεί σημαντικά κεφάλαια, τα οποία ένας μικρός παραγωγός δύσκολα μπορεί να διαθέσει μόνος του.

Γι’ αυτό επανέρχεται στην ιδέα της συνεργασίας. Οραματίζεται ένα δίκτυο παραγωγών που θα εφαρμόζουν κοινά κριτήρια ποιότητας, θα μπορούν να μοιράζονται επενδύσεις και υπηρεσίες και θα αποκτήσουν καλύτερη πρόσβαση στις αγορές. Το MENELAOS θα μπορούσε μελλοντικά να αποτελέσει μέρος αυτού του δικτύου, αξιοποιώντας και την εμπειρία του στη γερμανική αγορά.

Προς το παρόν είναι ένα σχέδιο και δεν κρύβει ότι για να πραγματοποιηθεί χρειάζεται να πειστούν και άλλοι άνθρωποι να ακολουθήσουν την ίδια κατεύθυνση.

Από τη φιάλη πίσω στον ελαιώνα

Ο Ράινερ έχει ακόμη ένα σχέδιο που θέλει να μοιραστεί μαζί μας. Αυτή τη φορά αφορά την τεχνολογία και την ιχνηλασιμότητα. Φαντάζεται μια φιάλη ελαιολάδου με ψηφιακή ταυτότητα. Ο καταναλωτής θα μπορεί να σαρώνει έναν κωδικό και να βλέπει από ποιον ελαιώνα προέρχεται το προϊόν, πότε συλλέχθηκαν οι ελιές, πόσος χρόνος μεσολάβησε μέχρι την έκθλιψη και ποιες ήταν οι βασικές συνθήκες επεξεργασίας.

Θέλει, επίσης, να μπορεί ο αγοραστής να γνωρίζει τον ίδιο τον παραγωγό και να βλέπει τον τόπο όπου καλλιεργήθηκαν οι ελιές. Πιστεύει πως η διαφάνεια μπορεί να αποτελέσει ισχυρό πλεονέκτημα για μια περιοχή με πολλούς μικρούς παραγωγούς. Η ποιότητα που υπόσχεται μια ετικέτα, επιμένει, πρέπει να μπορεί και να αποδειχθεί.

Ένας κρανιός οκτώ κιλών στον πάγκο του Λευτέρη Λαζάρου

Αφήνουμε για λίγο τις συζητήσεις για το μέλλον του ελαιολάδου και στρέφουμε την προσοχή μας σε έναν εντελώς διαφορετικό πάγκο. Πάνω του βρίσκεται ένας κρανιός οκτώ κιλών και δίπλα του ο σεφ Λευτέρης Λαζάρου, έτοιμος να αρχίσει το φιλετάρισμα.

Το μάθημα μαγειρικής γίνεται μπροστά μας. Ο σεφ δουλεύει το ψάρι, το χωρίζει σε κομμάτια και μας δείχνει πώς μπορεί να αξιοποιηθεί σε διαφορετικές παρασκευές, μεταξύ των οποίων το σεβίτσε και η λακέρδα. Παρακολουθούμε τη διαδικασία από κοντά. Οι κινήσεις του είναι μελετημένες και η συζήτηση περνά από τις τεχνικές κοπής στις διαφορετικές δυνατότητες αξιοποίησης ενός μεγάλου ψαριού.

Ο Λευτέρης Λαζάρου έχει δημιουργήσει σε συνεργασία με την Κάτια και τον Ράινερ το MENELAOS Fish & Seafood, ένα blend από τις ποικιλίες Κορωνέικη και Μανάκι ειδικά για ψάρια και θαλασσινά. Η ιδέα είναι να χρησιμοποιείται ένα εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο του οποίου η γευστική ένταση ταιριάζει με τις συγκεκριμένες πρώτες ύλες.

Οι γεύσεις

Ο Λευτέρης Λαζάρου έβαλε την υπογραφή του στο μενού που απολαύσαμε τις ημέρες της παραμονής μας στη Villa Asterias και την επιμέλεια των πιάτων είχε ο σεφ Μανώλης Γαρνέλης.

Είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε τα πιάτα να στήνονται μπροστά μας, με την ακρίβεια και την οργάνωση μιας επαγγελματικής κουζίνας. Οι λεπτές φέτες της λακέρδας τοποθετούνταν προσεκτικά στα λευκά πιάτα, δίπλα στις φακές, στα ψιλοκομμένα λαχανικά και στην ταραμοσαλάτα. Το καρπάτσιο γαρίδας, κομμένο σχεδόν διάφανο, περίμενε τις τελευταίες πινελιές. Και ήταν πραγματική απόλαυση να βλέπουμε τα πιάτα να ολοκληρώνονται στο πάσο με ένα επώνυμο, εμφιαλωμένο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο.

Μια εικόνα που θα έπρεπε να είναι συνηθισμένη στις ελληνικές επαγγελματικές κουζίνες, αλλά δεν είναι. Συχνά δίνεται μεγάλη προσοχή στην προέλευση του ψαριού, στην επιλογή των λαχανικών ή στο κρασί που θα συνοδεύσει ένα γεύμα, ενώ το ε.π.ελαιόλαδο αντιμετωπίζεται ως ένα αυτονόητο υλικό, χωρίς ιδιαίτερη ταυτότητα. Κι όμως, ειδικά όταν προστίθεται στο τέλος, η ποικιλία, η ένταση, τα αρώματα και η ποιότητά του επηρεάζουν την τελική γεύση.

Στα γεύματα που ακολούθησαν δοκιμάσαμε αρκετές δημιουργίες του Λευτέρη Λαζάρου. Ξεχώρισα την εξαιρετική ψαρόσουπα, τον κρανιό με ρεβίθια και σπανάκι, τη λακέρδα με όσπρια και ταραμοσαλάτα και το καρπάτσιο γαρίδας. Το ίδιο ε.π.ελαιόλαδο συνόδευε όλες τις παρασκευές, από το ωμό θαλασσινό μέχρι το μαγειρεμένο ψάρι, χωρίς να καλύπτει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους.

Και στο τέλος, ένα επιδόρπιο με λεμόνι, αμύγδαλο, μπισκότο και εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο. Μια τελευταία γεύση που έδειξε ότι το ε.π.ελαιόλαδο μπορεί να έχει τη θέση του ακόμη και στη ζαχαροπλαστική, όταν χρησιμοποιείται με την ίδια προσοχή που αφιερώνουμε σε κάθε άλλη πρώτη ύλη.

Το επόμενο πρωί, πριν φύγω από το Villa Asterias, κοίταξα ξανά από το παράθυρο. Τα πανιά ήταν απλωμένα κάτω από τις ελιές κι εγώ σκεφτόμουν πως, λίγες ώρες νωρίτερα, είχαμε δοκιμάσει το ελαιόλαδο από αυτόν τον τόπο στα μπλε ποτήρια της γευσιγνωσίας, πάνω στο φρεσκοψημένο ψωμί και στα πιάτα μας. Έξω, το λιομάζωμα συνεχιζόταν. Έπρεπε να ολοκληρωθεί πριν μπει ο Νοέμβρης.

info
Villa Asterias: villa-asterias.de
MENELAOS Extra Virgin Olive Oil: menelaos.de