Τα ιταλικά λαζάνια δεν είναι τεχνικά δύσκολη παρασκευή. Όμως συχνά υπάρχουν απορίες απ’ όσους πρωτοδοκιμάζουν να τα φτιάξουν, μια και «δεν τα είχαμε και στο χωρίο μας», που λέει η σύγχρονη έκφραση. Οι μανάδες και οι γιαγιάδες μας, όταν μιλούσαν για λαζάνια εννοούσαν αυτό που σήμερα γνωρίζουμε ως ταλιατέλες, δηλαδή ένα μακρύ ζυμαρικό με αυγό, κομμένο σε μικρές λωρίδες.

Τα λαζάνια (που ειρήσθω εν παρόδω, πήραν το όνομά τους απ’ το αρχαίο Ελληνικό «λάγανον», το σταρένιο ζυμαρικό των ενδόξων προγόνων μας) είναι μια επίπεδη επιφάνεια ζύμης που έχει αυγό εκτός από σιμιγδάλι και είθισται να μαγειρεύεται στο φούρνο, σε στρώσεις, ανάμεσα στις οποίες μεσολαβεί κάποια γέμιση.

Η πρώτη απορία που πολύς κόσμος έχει, συνηθισμένος απ’ τα υπόλοιπα ζυμαρικά, είναι αν πρέπει να τα βράσουμε πριν τα τοποθετήσουμε σε στρώσεις. Η απάντηση είναι ένα εμφατικό όχι, δεν θέλουν προβράσιμο, κάτι που ισχύει και για τα ξηρά λαζάνια, αλλά και για τα φρέσκα.

Τα λαζάνια παίρνουν υγρασία απ’ τα υλικά που θα αποτελέσουν τη γέμιση τους και έτσι μαλακώνουν, χωρίς να βράσουν στη πραγματικότητα. Άρα έχει σημασία η γέμιση που θα βάλουμε να έχει μια σχετική υγρασία, ώστε να την απορροφήσουν τα λαζάνια και να μην βγουν στεγνά.

Για παράδειγμα, στη κλασική συνταγή «Λαζάνια με ραγού Μπολονέζ» πρέπει ο κιμάς να μην είναι εντελώς στεγνός και η μπεσαμέλ να μην είναι ιδιαίτερα παχύρρευστη, ώστε τα λαζάνια να απορροφήσουν την υγρασία τους, χωρίς στη πορεία να τα αποξηράνουν. Προσοχή, δε μιλάμε για υδαρή γέμιση, αλλά απλά να μην είναι στεγνή και σφιχτή.

Αν δεν καλύψετε τα λαζάνια παντού με σάλτσα, αναπόφευκτα όποιο σημείο μείνει ακάλυπτο θα ξεραθεί στο φούρνο. Τώρα, ενώ αυτό ακούγεται λάθος, γαστρονομικά είναι ενδιαφέρον να υπάρχουν ακρούλες που η ζύμη ψιλοκάηκε και έγινε τραγανή.

Αυτή την παρατήρηση έφερε πρώτος στο φως, ο διάσημος και χιλιοβραβευμένος Ιταλός σεφ, Μάσιμο Μποτούρα, ανατρέχοντας σε μνήμες απ’ τη παιδική του ηλικία, όταν οι τραγανές άκρες ήταν η περιζήτητη ατέλεια, αυτή που έκανε το σπιτικό φαγητό να έχει ανθρώπινη αλήθεια. Άλλωστε κι εμείς δε ψάχνουμε τις ελαφρά καμένες γωνίες στο φύλλο μια πίτας ή σε ζυμαρικά φούρνου;

Πάντως το ιδανικό κατά τη γνώμη μου είναι να βάζετε σάλτσα κάτω απ’ τη πρώτη στρώση και να αφήνετε μερικές γωνίτσες ακάλυπτες στις επόμενες στρώσεις και κυρίως στη τελευταία, αν θέλετε να απολαύσετε αυτό το γαστρονομικό παιχνίδι υφών, όπου η ατέλεια γίνεται αρετή.

Δείτε επίσης:
Τα κανελόνια ανά τις δεκαετίες: Κλασικές και σύγχρονες εκδοχές (+συνταγές)

Ένα λάθος που κάνουν κάποιοι, προσπαθώντας να δημιουργήσουν ένα πιο πληθωρικό πιάτο, είναι να βάζουν πολλές στρώσεις από λαζάνια με τη σχετική σάλτσα. Αυτό όμως που συμβαίνει σε αυτή τη περίπτωση είναι ότι διαταράσσεται η ιδανική αναλογία ζύμης προς γέμιση, με αποτέλεσμα να στουμπώνεις από ζύμη στη μπουκιά. Όσα πειράματα έχω κάνει, καταλήγουν στην ιδανική αναλογία των τεσσάρων φύλλων με τρείς στρώσεις γέμισης και μίας τελικής από πάνω, με μπεσαμέλ ή σάλτσα.

Το αντίστροφο λάθος βέβαια, είναι η γέμιση ανάμεσα σε κάθε στρώση να είναι υπερβολική, δηλαδή να καλύπτει πλήρως με ένα σχετικό πάχος, όλη την επιφάνεια της στρώσης. Εδώ πάλι διαταράσσεται η ισορροπία γιατί η γέμιση υπερτερεί της ζύμης και είναι αδύνατον να σταθεί το κομμάτι στο κόψιμο, με τη γέμιση να κατρακυλά ανάμεσα στις στρώσεις.

Συνοψίζοντας, όταν στήνουμε τα λαζάνια μας για το φούρνο, ξεκινάμε βάζοντας κάποια σάλτσα με υγρασία στο πάτο του ταψιού. Συνήθως είναι σάλτσα κιμά ή μπεσαμέλ ή σάλτσα τομάτας. Στη συνέχεια σε κάθε μία απ’ τις τρείς στρώσεις βάζουμε αραιά τη γέμιση που περιέχει υγρασία, χωρίς υπερβολές αλλά και χωρίς τσιγγουνιά. Στην δε τελική στρώση, βάζουμε κάποια σάλτσα, είτε μπεσαμέλ, είτε τομάτα και πασπαλίζουμε με τυρί.

Στο στρώσιμο των λαζανιών στο ταψί, δεν χρειάζεται να φτάνετε πάντα στις άκρες. Μπορεί το στήσιμο να αφήνει κενά σε όλες τις πλευρές ή σε κάποιες. Αν θέλετε όμως να καλύψετε όλη την επιφάνεια να ξέρετε ότι ο πιο βολικός τρόπος να κόψετε λαζάνια σε πιο λεπτές λωρίδες, είναι χαράζοντάς τα απαλά με τη μύτη ενός μαχαιριού και στη συνέχεια να τα σπάσετε με τα χέρια.

Στο ψήσιμο στο φούρνο, καλύτερα μη βάλετε αέρα που αφυγραίνει, αλλά πάνω και κάτω αντιστάσεις. Συνήθως τα λαζάνια παίρνουν 40’ ως 50’ σε μεσαίο ράφι του φούρνου στους 180°C. Ανάλογα με το πόσο θέλετε την -συνήθως γκρατιναρισμένη- επιφάνεια να χρυσίσει και να κάνει κατά τόπους νόστιμα καψίματα, χρησιμοποιείστε στο τελείωμα με προσοχή το γκριλ, για 5’ – 8’ περίπου.

Τέλος, να ξέρετε πως τα λαζάνια, όταν ετοιμαστούν θέλουν τουλάχιστον ένα τέταρτο ανάπαυσης για να κατέβει η θερμοκρασία και να δέσουν τα υλικά. Κόψτε τα σε μερίδες, όταν κρυώσουν λίγο. Αν έχετε σκοπό να τα ετοιμάσετε από πριν και να τα σερβίρετε μετά, το καλύτερο είναι να τα ψήσετε 10’ λιγότερο απ’ το κανονικό, να τα  αφήσετε να κρυώσουν σε θερμοκρασία δωματίου και να τα κόψετε κρύα.

Περίπου μισή ώρα πριν σερβίρετε, θα ολοκληρώσετε το ψήσιμό τους στους 180°C, προλαβαίνοντας να μείνουν και 15’ εκτός φούρνου. Έτσι θα είναι «πιο φρέσκα».

Δείτε επίσης:
9 μακαρονάδες από το χωριό: Γκόγκες, μαγγίρι, πιλμένι, μανέστρα και στριφτάρια

Για να σας δώσω ιδέες επιπλέον της κλασικής Μπολονέζ, οι δικές μου πιο αγαπημένες εναλλακτικές εκτελέσεις, είναι:

  • Λαζάνια με μελιτζάνες, σάλτσα τομάτας και μοτσαρέλα ή φέτα, που θα μπορούσε να έχει μπεσαμέλ ή και όχι.
  • Λαζάνια με κολοκύθα, καρύδια , μπέικον και γκοργκονζόλα, με μπεσαμέλ.
  • Λαζάνια με σπανάκι, ανθότυρο (ρικότα) και κουκουνάρια με μπεσαμέλ ή με σάλτσα τομάτας.
  • Λαζάνια με μανιτάρια πορτσίνι και μοτσαρέλα, με μπεσαμέλ.

Τέλος, ένας εναλλακτικός, δημιουργικός τρόπος χρήσης των λαζανιών, είναι να τα σπάσετε σε ακανόνιστα κομμάτια, να τα βράσετε ως κανονικά ζυμαρικά και να τα δέσετε με κάποια σάλτσα πηχτή και πληθωρική, όπως με γκοργκονζόλα, κρέμα και καρύδια.