Ο Έλληνας και η λαϊκή αγορά

Κάθε εβδομάδα έχουμε ραντεβού με τους ανθρώπους πίσω από τους πάγκους της γειτονιάς. Τι λέει η σχέση μας με τη λαϊκή αγορά για τον τρόπο που ζούμε και τρώμε σήμερα;

Οι λαϊκές αγορές των συνοικιών, όπως ονομάστηκαν αρχικά, δημιουργήθηκαν επί Ελευθερίου Βενιζέλου, με την πρώτη να λειτουργεί στο Θησείο. Ήρθαν ως απάντηση στην «ακρίβεια του βίου», με στόχο την «ανακούφιση των λαϊκών τάξεων».

Η πρώτη λαϊκή αγορά στο Θησείο

Ήταν ξημερώματα του Σαββάτου 18 Μαΐου 1929, όταν κατέφθασαν στην πλατεία οι σούστες για να ξεφορτώσουν τα κηπευτικά. Πάρα δίπλα στήθηκαν πάγκοι με δαντέλες, κουβαρίστρες, τσίτια, τετζερέδες, μαχαιροπίρουνα. Στις 9:30 ο πρωθυπουργός χαιρέτισε το πλήθος που είχε ήδη συγκεντρωθεί και μετά τον αγιασμό, ψώνισε πρώτος, δίνοντας το παράδειγμα. Οι εφημερίδες της επομένης έγραφαν ότι αγόρασε αγκινάρες, κουκιά, κεράσια και σαπούνι -κάτι που, όπως σημείωνε το ρεπορτάζ, οι πωλητές δεν άφησαν να πάει χαμένο, διαφημίζοντας αναλόγως την πραμάτεια τους: «Εδώ οι αγκινάρες που ψώνισε ο Βενιζέλος! Εδώ τα κουκιά τα αγιασμένα από τους παπάδες!». Οι πωλητές της πρώτης ελληνικής λαϊκής φαίνεται πως είχαν έμφυτο ταλέντο σε αυτό που σήμερα αποκαλούμε μάρκετινγκ.

«Το μάρκετινγκ είναι μια τέχνη από καταβολής κόσμου» μας λέει ο Χαράλαμπος Σαριδάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Μάρκετινγκ και Συμπεριφοράς Καταναλωτή στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Εκείνη την ημέρα το διαφημιστικό εύρημα ήταν «εδώ οι αγκινάρες που ψώνισε ο Βενιζέλος», σήμερα είναι κάτι πολύ απλό, αυθεντικό και ταυτόχρονα πιο επιτυχημένο: «από τον παραγωγό».

«Αυτό το ‘από τον παραγωγό’ είναι μια ετικέτα, ένα label. Λειτουργεί ως σηματοδότης εμπιστοσύνης. Έτσι, συνήθως, ο καταναλωτής χρησιμοποιεί αυτήν την πληροφορία -το γεγονός ότι είναι ένας έμπιστος παραγωγός, που τον γνωρίζει, που έχει αναπτύξει σχέσεις μαζί του- ώστε να διευκολύνει την αγοραστική του απόφαση» σημειώνει ο κ. Σαριδάκης.

Ντομάτες, πατάτες, όσπρια, μέλι, άνθη, αυγά, σεντόνια

«Η λαϊκή διακινεί περίπου το 50% των βασικών οπωροκηπευτικών που αγοράζουν τα νοικοκυριά. Πατάτα, ντομάτα, κρεμμύδι, μήλο, πορτοκάλι και λεμόνι αντιπροσωπεύουν πάνω από το μισό των πωλήσεων στις κατηγορίες τους» σημειώνει ο Απόστολος Αποστολάκος, επί χρόνια διευθύνων σύμβουλος του Οργανισμού Κεντρικών Αγορών & Αλιείας. Γι’ αυτό και τα οπωροκηπευτικά καταλαμβάνουν τον κύριο κορμό της αγοράς, ενώ ελιές, όσπρια, μέλι, αυγά και ξηροί καρποί λειτουργούν συμπληρωματικά. Τα ψάρια τοποθετούνται σε διακριτό σημείο, συχνά προς την άκρη, λόγω πάγου, νερών, οσμών και οπωσδήποτε δεν γειτνιάζουν με τους πάγκους που έχουν ρούχα. Τα λουλούδια είναι στο τέλος, για να μπορεί να πάρει κανείς ένα μπουκετάκι για το σπίτι, φεύγοντας.

Στη λαϊκή μπορείς να δεις σχεδόν ολόκληρη τη γειτονιά να περνά μπροστά από τους πάγκους. Η γιαγιά που πάει να αγοράσει τα φρέσκα αυγά ημέρας, θα πάρει κι ένα παιχνίδι από τον διπλανό πάγκο για να φάει το εγγονάκι το σπανακόρυζο το μεσημέρι. Ένας έμπορος, που έχει ξυπνήσει αξημέρωτα για να φέρει τις φρέσκες ντομάτες από την κεντρική αγορά, κόβει μία κατακόκκινη στα δύο για να την μυρίσεις και να τον προτιμήσεις. Μητέρες, που πήγαν τα παιδιά στο σχολείο, τρέχουν να ψωνίσουν στα γρήγορα πριν φύγουν για τη δουλειά.

Ένας ηλικιωμένος κρατά προσεκτικά το χαρτάκι του και ψωνίζει με την ακρίβεια ανθρώπου που ξέρει ότι στο σπίτι κάποια περιμένει τα φρούτα ώριμα αλλά όχι παραγινωμένα. Φιλιππινέζες ψωνίζουν για τις «κυρίες» τους αλλά και για το δικό τους νοικοκυριό ταυτόχρονα. Η καντίνα ψήνει σουβλάκια για να πάρεις ένα καλαμάκι στο χέρι για τον δρόμο της επιστροφής. Μια κυρία έχει έρθει με τον γιο της, επίσης μεγάλης ηλικίας, που μένουν μαζί και σήμερα έχουν κατέβει παρέα, για τα πιο βαριά: τις πατάτες, τα καθαριστικά. Εκείνη, όμως, δεν θα φύγει αμέσως. Στέκεται μπροστά στα λευκά είδη, κοιτάζει τα σεντόνια και τα σεμεδάκια, θα διαλέξει ίσως μια πετσέτα για την κουζίνα. Ένα κινούμενο πολυκατάστημα μέσα στις γειτονιές είναι η λαϊκή.

Δείτε επίσης
24 ώρες στη Λαχαναγορά του Ρέντη

Αντανακλά το κοινωνικό και εισοδηματικό προφίλ της περιοχής όπου στήνεται κάθε μέρα. Στα πιο εύπορα προάστια, μπορεί να βρει κανείς περισσότερα εξωτικά και εισαγόμενα φρούτα, μυρωδικά, μανιτάρια, λουλούδια και πιο προσεγμένες συσκευασίες. Σε άλλες, πιο λαϊκές συνοικίες, κυριαρχούν τα βασικά προϊόντα, οι μεγαλύτερες οικογενειακές ποσότητες, η εντονότερη σύγκριση τιμών και οι εκπτώσεις όσο πλησιάζει η ώρα του κλεισίματος. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που πηγαίνουν το μεσημέρι, για να ψωνίσουν πιο φτηνά. Κάποιοι τυχεροί φεύγουν με μια γεμάτη σακούλα σε τιμή που ο πρωινός πήρε μόλις ένα – δύο κιλά. Εκείνη την ώρα κάποιοι πωλητές ανταλλάσσουν μεταξύ τους προϊόντα. Μετά τα μαζεύουν και φεύγουν.

Συνειδητή κατανάλωση και βιολογικές αγορές

Έρευνα της Metron Analysis στην Αττική έδειξε ότι 68% των νοικοκυριών επισκέπτεται τη λαϊκή και, από αυτούς, τρεις στους τέσσερις πηγαίνουν κάθε εβδομάδα. Το 71% την επιλέγει για την ποιότητα και την ποικιλία και το 67% για τις τιμές. «Είναι πλέον ξεκάθαρη η στροφή του καταναλωτικού κοινού σε αυτό που λέμε βιώσιμη κατανάλωση. Το ενδιαφέρον είναι ότι η λαϊκή αγορά είχε εξ αρχής ενσωματωμένη την έννοια της εποχικότητας, της τοπικότητας, των μικρών παραγωγών, πολύ πριν αυτά γίνουν καταναλωτικό trend. Πράγμα που σημαίνει ότι δεν χρειάστηκε η λαϊκή αγορά να αλλάξει, έτσι ώστε να ανταποκριθεί στη νέα μορφή αυτής της ζήτησης. Απλώς βρίσκεται σε μια χρονική συγκυρία που πραγματικά μπορεί να ωφεληθεί από αυτή τη στροφή» επισημαίνει ο κ. Σαριδάκης.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι βιολογικές αγορές. Στη χώρα μας λειτουργούν εδώ και περίπου 25 χρόνια. Οι άνθρωποι που βρίσκονται πίσω από τους πάγκους τους είναι, σύμφωνα με την πρόεδρο των Βιολογικών Αγορών Αττικής Δήμητρα Τσακίρη, παραγωγοί που έρχονται οι ίδιοι στην Αθήνα για να διαθέσουν την παραγωγή τους. Έτσι, μια πατάτα, για παράδειγμα, κάνει τη διαδρομή από το χωράφι στον καταναλωτή χωρίς να μεσολαβεί μια απρόσωπη αλυσίδα πώλησης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχει ένα αυστηρό θεσμικό κομμάτι ελέγχων και πιστοποιήσεων, ώστε ο καταναλωτής να έχει τη διασφάλιση ότι αυτό που αγοράζει ανταποκρίνεται στην ιδιότητα του βιολογικού προϊόντος.

Χρειάστηκε καιρός, αλλά η εμπιστοσύνη χτίστηκε. Οι μη σωστοί επαγγελματίες δεν έχουν θέση ανάμεσά μας, διαβεβαιώνει η κ. Τσακίρη. Με την αυθεντικότητα που την χαρακτηρίζει, φροντίζει να μας πληροφορήσει ότι αυτήν την εβδομάδα, στους πάγκους των βιολογικών θα υπάρχουν ωραία μπρόκολα και τα πρώτα αχλάδια.

Δείτε επίσης
Τι προσέχει μια χημικός τροφίμων όταν ψωνίζει στη λαϊκή αγορά

Η λαϊκή του μέλλοντος

Και μετά, υπάρχει και η λαϊκή της Καλλιδρομίου -μια μοναδική περίπτωση. «Δεν μπορεί αντικειμενικά να ανακηρυχθεί η καλύτερη ή φθηνότερη λαϊκή, αλλά είναι η πιο φωτογενής και διεθνώς αναγνωρίσιμη της Αθήνας. Η ανηφορική οδός, ο λόφος του Στρέφη, τα νεοκλασικά, τα λουλούδια, τα έντονα χρώματα και η ιδιαίτερη κουλτούρα των Εξαρχείων δημιουργούν ξεχωριστή ατμόσφαιρα. Επειδή λειτουργεί Σάββατο, προσελκύει κατοίκους, φοιτητές, καλλιτέχνες, επισκέπτες και τουρίστες, ενώ συνδέεται με καφέ, μουσική και βόλτα στη γειτονιά. Ταιριάζει επομένως περισσότερο ο χαρακτηρισμός ‘λαϊκή–καρτ ποστάλ της Αθήνας’» λέει ο κ. Αποστολάκος.

Πιθανότατα είναι η λαϊκή αγορά που προσελκύει τους περισσότερους νέους. Αν εξαιρέσουμε όμως την Καλλιδρομίου, μήπως η λαϊκή κινδυνεύει να γεράσει μαζί με το κοινό της;

«Οι νέοι ψωνίζουν λιγότερο συστηματικά, κυρίως επειδή το πρωινό ωράριο δεν ταιριάζει με την εργασία και τον τρόπο ζωής τους» λέει ο κ. Αποστολάκος. Δεν θεωρεί όμως ότι η λαϊκή θα εξαφανιστεί. Αντιθέτως, εκτιμά ότι θα γίνει περισσότερο ψηφιακή και οργανωμένη, με ηλεκτρονικές άδειες, ανάπτυξη απογευματινών ή σαββατιάτικων αγορών, click-and-collect από συγκεκριμένους πάγκους, καθαριότητα και καλύτερη ενημέρωση μέσω εφαρμογών που μπορούν να προσελκύσουν νεότερο κοινό.

«Η λαϊκή αγορά θα πρέπει να μεταφράσει την αυθεντικότητα της σε γλώσσα και σε ενέργειες που να τις κατανοούν οι νεότερες γενιές» υπερθεματίζει ο κ. Σαριδάκης. Σίγουρα, προσεχώς, η λαϊκή θα γίνει πιο σύγχρονη, ίσως και πιο ψηφιακή. Ας ελπίσουμε μόνο ότι δεν θα χαθεί ο άνθρωπος πίσω από τον πάγκο που θα μας επιτρέπει να διαλέγουμε την πιο φρέσκια ντομάτα για το τραπέζι μας.

Η ΛΑΙΚΗ ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ

1.100 λαϊκές αγορές σε όλη την Ελλάδα
271 λαϊκές αγορές στην Αττική
24 βιολογικές αγορές στην Αττική
5 – 9 ευρώ το ημερήσιο ανταποδοτικό τέλος για έναν πάγκο
70 – 150 οι θέσεις σε μια λαϊκή μεσαίου μεγέθους
50% παραγωγοί – 50% πωλητές οι επαγγελματίες πίσω από τους πάγκους
07:00 – 15:00 το ωράριο λειτουργίας των λαϊκών αγορών
14:00 – 18:00 το ωράριο λειτουργίας των βιολογικών αγορών